کوردستان فردا
جمعه ۰۴ خرداد ۱۳۹۷ ۱۷:۲۵

رۆشنبیری له‌ سه‌ده‌ی نوێ‌دا

شورش عه‌زیزی

ئه‌مڕۆ مانا و رۆڵی رۆشنبیر له‌ کلیک‌کردنێکدا ده‌کرێته‌وه‌. رۆشنبیری سه‌رده‌می سارته‌ر به‌سه‌رچوو، ئیتر رۆشنبیر چیدی ئه‌و که‌سه‌ نییه‌ که‌ بتوانی رابه‌رایه‌تی کۆمه‌ڵگه‌ بکات، ئیتر رۆشنبیر چیدی ئه‌و که‌سه‌ نییه‌ په‌ند و ئامۆژگاری دابدات.
پێناسه‌ی جۆراوجۆر بۆ رۆشنبیر کراوه‌، هه‌ر رووناکبیرێک یان زۆر جار هاوڵاتیه‌کی ئاسایی له‌لای خۆیه‌وه‌ وێنایه‌کی تایبه‌تی بۆ رۆشنبیر داناوه‌، سه‌باره‌ت به‌ رۆشنبیر وه‌ک که‌سایه‌تیش ئه‌ویش به‌هه‌مان شێوه‌ به‌ گوێره‌ی کات و شوێن واتا پێوه‌ره‌کان له‌ سه‌رده‌مێک یان له‌ کۆمه‌ڵگه‌یه‌ک بۆ یه‌کێکی دیکه‌ دگۆردرێت. بۆ نموونه‌ رۆشنبیر لای ئه‌نتۆنیوگرامشی دوو کاتیگۆریه‌ له‌وانه‌ رۆشنبیری ئۆرگانی، مه‌به‌ستی ئه‌و که‌سانه‌یه‌ که‌ له‌نێو رێکخراو یان رێکخستنه‌ ج سیاسی یان کۆمه‌ڵایه‌تیه‌کان کار ده‌که‌ن، کاتیگۆری دووه‌میش رۆشنبیری ترادیسیۆناڵه‌ وه‌کو مامۆستا و پیاوانی ئاینی وئه‌ندازیار و بزیشک و دادوه‌ر و پاریزه‌ر و…
ئه‌مڕۆ رۆشنبیر کاری به‌رهه‌مهێنانی کایه‌ی رۆشنبیریی و ئیبداعه‌، ئه‌مڕۆ ئینته‌رنێت و میدیا و که‌ناڵه‌کانی دیکه‌ی زانیاری به‌ ته‌واوی شوێنی رۆشنبیری ئۆڕگانی و رۆشنبیری په‌ندیار و رۆشنبیری رابه‌رییان گرتۆته‌وه‌.
میشل فۆکۆ دەڵێت: «رۆڵی رۆشنبیر بریتییە لە خەبات دژی ئەو فۆرمانەی دەسەڵات کە دەیەوێت خودی رۆشنبیریش بگۆڕێت.»
رۆشنبیری ئێستا بێ‌ ئاگاو دور لە دونیابینی نوێ‌ نییە، ئەرکی رۆشنبیران وەک فۆکۆ دەڵێت: «تەنها وتنی حەقیقەتەکان نییە، بەژدارییەکی رژدی جوڵەکانیشە.» رۆشنبیران ئیدی پێویست ناکات بێن حەقیقەتەکان بڵێن، چونکە هەمووکەس حەقیقەتەکان دەزانێت، ئەرکی رۆشنبیرە لە جوڵەکانیشدا بەشێکی سەرەکی بێت. ئەرکی رۆشنبیر نییە بکەوێتە ژێر گوتاری خێڵەکی و میلیشاییەوە، ئەرکیشی نییە ببێتە (توتی) دەسەڵات. ئەوەی خۆی دەخاتە ناو سیستەمەکەی دەسەڵات و دەبێتە بانگەشەکەری، هەرگیز لەناو رووبەری رۆشنبیریدا شوێنی نییە.
له‌ سه‌ده‌ی نوێ و له‌ سه‌ده‌ی رابردوشدا تاراده‌یه‌ک بۆ ئێمه‌، رۆشنبیر بوون هاومانا بووه‌ له‌گه‌ڵ خاوه‌ن بیرکردنه‌وه‌یه‌کی رۆژئاواییانه‌. دیاره‌ ئه‌گه‌ر بمانه‌وێ ئه‌و خاڵه‌ شی بکه‌ینه‌وه‌ باسێکی زۆر هه‌ڵده‌گرێ، به‌ڵام ئه‌گه‌ر ته‌نیا ده‌رئه‌نجامی ئه‌و چه‌شنه‌ بیرکردنه‌وه‌ و کاردانه‌وه‌کانى ئه‌و چه‌شنه‌ بیرکردنه‌وه‌یه‌ لێکبده‌ینه‌وه‌، ده‌توانێن بڵێین دوو بیرورای جیاواز له‌سه‌ر ئه‌و باسه‌ هه‌یه‌، بیرورای یه‌که‌م، نه‌ریت خوازه‌کانن که‌ پێیان وایه‌ رۆژئاوا کولتووری خۆی سه‌پاندووه و ده‌ستییان به‌ سه‌ر هه‌موو سامانی ئێمه‌دا گرتووه‌ وئه‌وانه‌ى به‌جۆرێک حه‌زیان له‌ کولتوور بێت به‌ دۆراوو و بێ شوناس له‌ قه‌ڵه‌م ده‌ده‌ن و ته‌نیا رێگه‌چاره‌ له‌وه‌دا ده‌بیننه‌وه‌ که‌ له‌ هه‌موو شتێکی رۆژئاوا بترسێن و به‌ حه‌رامی بزانن.
له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌و بۆچوونه‌شدا نوێ خوازه‌کانن که‌ پێچه‌وانه‌ی ئه‌وان هه‌موو شتێکی رۆژئاوا به‌ باش ده‌زانن وپێیاندا هه‌ڵده‌لێن و هه‌موو شتێک به‌ کۆنه‌په‌ره‌ستی وبه‌شێک له‌ دواکه‌وتوویى ده‌ناسن. گرووپی دووه‌م به‌ ئاواتی ئه‌وه‌ن که‌ و‌ڵات بکه‌نه‌ کۆپی رۆژئاوا و چونکه‌ ناتوانن، زۆریان کۆچ ده‌که‌ن و ده‌چنه‌ ئه‌وێ، یان ئه‌گه‌ر نه‌توانن به‌ جه‌سته‌ بچن به‌ شێوه‌یه‌کی فکری و رۆحی له‌خۆرئاوا ده‌ژین.
رۆشنبیرییدا به‌دوای ئاسۆیه‌کی به‌رفره‌وانتر و بی سنوور له‌ ئازادییدا ده‌گه‌ڕێین، یان به‌ مانایه‌کی دیکه‌ له‌ ژیان ده‌گه‌ڕێین له‌وپه‌ڕی کرانه‌وه‌و دره‌وشانه‌وه‌دا.