کوردستان فردا
جمعه ۲۳ آذر ۱۳۹۷ ۱۴:۰۳

مرگ حریم خصوصی در ناخودآگاه فردی

تاکنون پیش آمده که همکار کنار دستی شما چشم به صفحه نمایشگر رایانه یا گوشی تلفن همراه شما می دوزد و یا با دقت به مکالمه شخصی دیگران گوش می دهد و گاه آن را با دست و دل بازی برای دیگران تعریف می کند اگر چنین تجربه ای داشته اید یعنی به حریم خصوصی شما تجاوز شده است.

به احتمال بسیار دیده یا تجربه کرده اید که در پارک یا مکان عمومی روی نیمکت یا دور میزی نشسته اید که یک نفر سر می رسد و بدون این که از شما بپرسد رو در رو یا کنار دست شما می نشیند و بیل زدن به زندگی شخصی شما را با طرح پرسش های پی در پی و اظهار نظرهای شبه کارشناسی آن هم در لباس انسانیت، مرام، مردانگی و دهها ژست دیگر شروع می کند.
اگر تاکنون چنین تجربه ای داشته اید به این معنی است که به حریم خصوصی شما تجاوز شده است، حریمی که به عنوان بنیادی ترین حق هر انسان تعریف شده و احترام گذاشتن به آن یکی از اصول مهم و اولیه ورود به زندگی و دنیای مدرن است.
حریم خصوصی البته گستره وسیعی دارد، اگر چه امروزه تا صحبت از حریم خصوصی می شود، ذهن همه به شبکه های اجتماعی، فضای مجازی و به طور کل فضای سایبری معطوف می شود و حریم خصوصی را تنها مربوط به آن فضای پیچیده می دانند.
حق انسان برای حاکمیت بر حریم خصوصی، یک حق اجتماعی و مدنی است و مهم ترین اصل در رعایت حقوق شهروندی و حقوق بشر محسوب می شود.
در حقیقت حریم خصوصی جزیی از زندگی هر شخصی است که دسترسی به آن فضا برای دیگران بدون اجازه و رضایت او یا بدون حکم قانون امکان‌پذیر نیست. به‌عبارت دیگر مفهوم حریم خصوصی همان حوزه نشنیدن‌ها و ندیدن‌ها است که مرز و چهارچوب آن را عرف و فرهنگ حاکم بر هر جامعه‌ای مشخص می‌کند.
به اعتقاد کارشناسان حوزه جامعه شناسی، مقوله حریم شخصی، موضوعی است که بسته به فرهنگ، آداب و رسوم، باورها و حتی پیشینه تاریخی هر ملت، نمودهای بسیار گوناگون و چه بسا متضادی دارد؛ به این معنا که رفتاری که در یک کشور، شهر، روستا یا حتی میان افراد یک قوم و عشیره بسیار مقبول و پسندیده است، شاید در جایی دیگر موجب حیرت، سرزنش یا حتی برانگیختن خشم و ایجاد کدورت و کینه شود.
برای مثال در برخی کشورها دایره حریم خصوصی افراد آن قدر گسترده و محترم است که اگر فردی درخیابان به فرد دیگر خیره شود، او می تواند آن شخص را از طرق مختلف تحت پیگیرد قانونی قرار دهد.
در متون اسلامی هم اگرچه اصطلاح حریم خصوصی به‌ کار نرفته، اما در بسیاری از موارد، دفاع از حریم خصوصی اشخاص در منابع فقهی مطرح شده است، مانند ممنوعیت تجسس، تفتیش، سوءظن، استراق سمع، خیانت در امانت، غیبت، قذف (ناسزا گفتن) و ورود بدون اجازه به منازل افراد دیگر که همه به نوعی ممنوعیت های دخالت در حریم خصوصی محسوب می شود.
تاکنون گزارش ها و مقالات و کتاب های متعددی در زمینه وسعت، شرایط و ویژگی های حریم خصوصی نوشته و کم و بیش به همین میزان در باره جزا و مجازات نقض حریم خصوصی قوانین وضع شده است، اما آنچه بی پاسخ مانده است این که چرا حریم خصوصی شکسته می شود و چه باید کرد تا حریم خصوصی در به عنوان یک هنجار پذیرفته شود؟.