کوردستان فردا
جمعه ۲۳ آذر ۱۳۹۷ ۱۴:۳۶
میزگرد کولبری

نسخه‌های دولت درمان گر درد کولبران نیست

سایت خبری ـ تحلیلی کردستان فردا، در راستا ممنوعیت کولبری میزگرد اختصاصی را با حضور خالد توکلی جامعه‌شناس، عبدالله سهرابی نماینده اسبق مجلس و مرزنشین سابق، عثمان مزین حقوقدان، حسین احمدی نیاز حقوقدان، شورش عزیزی روزنامه‌نگارترتیب داده است که شرح آن در پی می‌آید:

خبرنگارـ آمانجمحمدپور: پایین بود شاخص‌های توسعه، بیکاری، عدم وجود کارخانه‌های صنعتی، وضعیت نسبتاً ویژه در مناطق کردنشین و سیاست‌های کلی حکومت در قبال این مناطق از جمله عواملی است که موجب پدید آمدن شغلی جدید گردیده که در ادبیات ژورنالیستی امروز «کولبر» به آن اطلاق میگردد که ویژه مناطق مرزی است. در اینجا سوالی که پیش می‌آید کولبر کیست؟ و کولبری چه کاری است؟ کولبرها افرادی هستند عموماً مرزنشین و فاقد درآمد کافی برای یک زندگی معمولی، اینان مردمانی هستند که نان را بر شانه‌های خود حمل می‌کنند و مرگ را با جان می‌خرند، از کوه‌ها و رودخانه‌های مرزی رد می‌شوند تا کالایی که بر پشت خود بسته‌اند را به آن سوی مرز حمل نمایند و بار آن‌ها از مواد خوراکی گرفته تا مواد مصرفی مانند پارچه، تلویزیون، کریستال و را شامل می‌شود تا بدون گمرک وارد کشور نمایند در میان اینان از بی‌سواد مطلق تا جوانانی با مدارک تحصیلی بالا را می‌توان یافت و گاهاً زنان را نیز. متاسفانه تقربیا هر هفته خبر مرگ یک یا چند تن از آن‌ها در حادثه‌ای ناگوار(ریزش بهمن، سقوط از ارتفاع و ….) را شاهد هستیم اما در این میان آنچه نامتعارف و غیرقابل تفسیر و توجیه است تیراندازی مستقیم نیروهای مرزی به هموطنانی است که مرزبانان بیشتر و بهتر از هرکسی به وضعیت زندگی فلاکت بار آن‌ها واقفند و دست کم در شرایط عادی و خارج از یونیفرم نظامی به آن اذعان دارند.

مصوبه اخیر دولت در مورد ممنوعیت کولبری این نگرانی را به وجود آورده که آینده و درآمد این مردمان از کجا باید تامین شود در این راستا سایت خبری کردستان فردا میزگرد را با حضور خالد توکلی جامعه‌شناس، عبدالله سهرابی نماینده اسبق مجلس و مرزنشین سابق، عثمان مزین حقوقدان، حسین احمدی نیاز حقوقدان، شورش عزیزی روزنامه‌نگارترتیب داده است که شرح آن در پی می‌آید:

مرزنشینان زیر تیغ تصمیمات دولت

دولت آقای روحانی در دوره اول و دوم خود چه سرمایه‌گذاری‌هایی را در مناطق مرزی انجام داده که اکنون کولبری را ممنوع کرده است؟

خالد توکلی: قبلاً قرار بود منطقه آزاد تجاری و معابر کولبری در مرزها ایجاد کند که عمده آن‌ها به نتیجه نرسیده است. به جز این هیچ برنامه دیگری نداشته است.

عبدالله سهرابی: براساس شاخص‌ها و اطلاعات و واقعیت‌های موجود دولت آقای روحانی در دور اول و دوم در مناطق مرزی جز افزایش تعداد کولبران مظلوم و افزایش فقر و بیکاری سرمایه‌گذاری و اقدامات اساسی و زیربنایی انجام نداده است.

با کمال تاسف پس از صدور و عدم اجرای بیانیه شماره ٣ حقوق اقوام و مذاهب از سوی آقای روحانی در انتخابات دور نخست که حاکی از تعهدات ایشان در قبال حقوق معوقه سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی اقوام و مذاهب بود و در متینگ انتخاباتی سنندج بر اجرای آن تاکید نمود و در ستاد مرکزی ایشان در انتخابات سال جاری طی تضمین نامه‌ای رسماً تعهد شخص رئیس جمهور و دولت تدبیر و امید را به اجرای آن اعلام نمود اما اقدامات و تغییرات چشمگیری دو هیچکدام از بخش‌های اقتصادی و سیاسی و فرهنگی و … صورت نگرفت این در حالی است که اقوام و مذاهب بر اساس این بیانیه‌ها و مواضع پیروزی آقای دکتر روحانی را در هر دو دور تضمین نمودند.

متاسفانه این شرایط منجر به بی‌اعتمادی مردم شده است که تنها اقدامات عملی و ضربتی در همه بخش‌ها بخصوص در حوزه های اقتصادی اعم از زیر بناها و زیر ساخت‌ها وسرمایه‌گذاری و ایجاد اشتغال می‌تواند تا حدودی این شکاف‌ها را ترمیم نماید.

حسین احمدی‌نیاز: در بادی امر این دولت، روحانی است که باید به مردم گزارش دهد که در نوار مرزی چهار استان غربی کشور در شش سال اخیر چه میزان سرمایه‌گذاری داشته است تا با استناد به این گزارش بتوان اظهار نظر کرد اما، به لحاظ اینکه در سالیان دولت تدبیر و امید جز استحکام نظامی نوار مرزی و خطرناک کردن این مناطق برای کولبران و عبور  مرور از مرز، اقدام خاصی صورت نگرفته است.

عثمان مزین: چه دولت روحانی یا دولت قبلی سرمایه‌گذاری چندانی در کردستان انجام نداده و عملاً توجه چندانی نسبت به ظرفیّت‌های این منطقه انجام نشده است. علاوه بر آن کشاورزی و دامداری در کُردستان کم‌کم رو به نابودی رفته و در راستای تقویت آن اقدامی صورت نگرفته است.

فقدان شغل و منبع درآمد برای مردم موجب گردیده که مردم نیازمند به کار و شغل در منطقه کُردستان به ناچار و از روی ضرورت و بیکاری به کولبری روی آورده و روزبه‌روز بر تعداد آنان افزوده شده به طوری که اخیراً شاهد کولبران تحصیل کرده با تحصیلات عالیه هستیم. وادار شدن تحصیلکردگان به کولبری موجب شرم است، زیرا وی با تلاش چند ساله در تعلیم خود را آماده کرده که دانش و تخصص خود را در اختیار جامعه قرار دهد و با آن امرار معاش نماید نه اینکه مجبور شود با کول و کار طاقت فرسای کولبری زندگی خود را تامین نماید.

شورش عزیزی: غرب کشور را باید فرزند خوانده‌ای دانست برای حکومت‌های که از سال ۵۷ به بعد حضور داشته‌اند بر ایام جنگ نقد کمتری وجود دارد اما؛ در مورد بعد از جنگ مبحث کمی متفاوت‌تر است از دولت کارگزاران سازندگی گرفته تا الان که دولت تدبیر و امید است در قالب نوشتاری و گفتاری ساکنان غرب کشور را مرزداران غیور و مردم صاحب فرهنگی معرفی می‌کنند اما در قالب امور اقتصادی غرب کشور فرزندخوانده‌ای است که همیشه مظلوم واقع شده و هیچ کدام از دولت‌های گذشته و کنونی نتوانسته‌اند در امور اقتصادی مناطق کُردنشین تحولی ایجاد کنند و شعار هم نمی‌تواند حلال مشکلات این مردم باشد.

توسعه نیافتگی مناطق کُردنشین در مزر بحران

آیا دولت در مناطق غرب کشور مشاورانی دارد که آمار بیکاری چند میلیونی را بعد از اجرای مصوبه ممنوعیت کولبری به آنان برساند؟

خالد توکلی: البته بیکاری چند میلیونی مبالغه و بزرگنمایی است، بهتر است از بیکاری چندهزار نفری صحبت شود. در مورد مشاور و مشاوره خبری ندارم فقط می‌دانم که در دولت فعلی مشاور ارشد رئیس جمهور در امور اقوام و مذاهب مانند گذشته فعال نیست. نمی‌دانم نمایندگان تا چه حد در جریان چنین مصوبه‌ای قرار گرفته و واکنش آن‌ها چه خواهد بود. به هر حال باید منتظر باشیم. فعلاً واکنش افکار عمومی مثبت نبوده است.

عبدالله سهرابی: دولت روحانی در مناطق کُردنشین غرب کشور فاقد مدیران و کارشناسان زبده و مجرب مورد نیاز در بخش‌ها و رشته‌های مختلف است در ظاهر امر دستگاهای حاکمیتی و اجرایی با تشکیلات سازمانی رسمی منویات و برنامه‌های دولت را اجرا می‌کنند و بر اساس اصول سازماندهی و برنامه‌ریزی و نظارت و اجرا، که البته با مدیریت و کارایی و بهره‌وری ضعیف دولتی وظایف محوله را اجرا می‌نمایند اما این فرآیندها و سازو کارها صرفاً در قالب چارت و سلسله مراتب اداری و همان گونه که اشاره نمودم فاقد کارایی و بهره‌وری است بنابراین در مناطق کُردنشین مشاورین و تیم‌های تخصصی، کارشناسی و پژوهشی که در حوزه‌های مختلف اقدام به جمع‌آوری داده‌ها، تجزیه و تحلیل، شناخت مسائل، تنگناها و ارائه راه کارها دهد یا اصلا وجود ندارند و یا در حد نیاز نیستند،گر چه کم و بیش این نارسائی‌ها در سایر مناطق کشور البته با کم و کیف متفاوت قابل مشاهده است، بعلاوه مشکل در عدم اطلاعات و دسترسی به آمار کولبران و بیکاران نیست، زیرا جمعیت بیکاران و کولبران تابلویی از فقر و بیکاری است که در معرض دید عمومی قرار دارد، اصل این آسیب و بحران در عدم عزم، اراده، توان و قابلیت دولت در  چاره‌جویی آن‌هاست.

حسین احمدی نیاز: کولبری منبعث از توسعه نیافتگی وسیع مناطق مرزی غرب کشور  و بیکاری مفرط موجود در این مناطق است. این توسعه نیافتگی خود علل مختلفی دارد که می‌توان به تبعیضات موجود، نابرابری در توزیع امکانات و ثروت در این مناطق، بیکاری وسیع، تراکم جمعیت، نبود زیربناهای اقتصادی و… اشاره کرد. دولت تاکنون پلان و برنامه‌ی معینی برای برون رفت از این وضعیت تلخ ارائه نداده است و بیشتر طرح‌ها منطبق با واقعیت نبوده و محکوم به شکست است.

عثمان مزین: قطعاً دولت از تبعات و آثار تصمیمات خود آگاه است ولی نباید فراموش کنیم که اساساً کولبری را نمی‌توان شغل تلقی کرد، چون کاملاً غیراستاندارد و خلاف کرامت انسانی بوده و موجب لطمه به سلامت جسم انسان است آن هم در عصری که کار یدی و سخت انسانی منسوخ شده است. چون کولبری این شرایط را دارد قطعا نمی‌توان آن را شغل دانست. با این اوصاف کولبری انتخاب و شغل مطلوب این مردم نبوده بلکه از سر ناچاری و نبود شغل راه در این کار پرخطر نهاده‌اند.

در این شرایط نماینده‌ای که با ادعای مضحک و عجیب بیمه کردن کولبران به دروغ و برخلاف کرامت انسانی گام برداشته باید پاسخگو باشد که چگونه قصد دارد با بیمه کردن آن را قانونی و معتبر اعلام‌کند و اکنون که دولت درصدد ممنوع ساختن آن برآمده می‌خواهد چگونه یک شغل ممنوع و غیرقانونی را بیمه کند؟ مگر مردم ‌به او رای داده‌اند که حافظ شان آن‌ها باشد یا آگاهانه کرامت انسانی آنها را خدشه دار کند؟

شورش عزیزی: بدون شک دولت برای خود مشاورانی در زمینه هر منطقه دارد اما مشکل اینجاست که از سال ۵۷ با تغییر هر دولت فقط قالب تصویری این اشخاص تغییر کرده است این اشخاص مرکزنشین هستند و از امورات منطقه اطلاع خاصی ندارند یا شاید هم بخاطر حفظ منافع خودشان است که ارائه دهنده چنین طرح های هستند.

جایگزین از پیش تعیین شد چیست؟

مردم مناطق کردنشین اگر به شغل کولبری نپردازند به چه شغلی میتوانند روی آورند؟ چه جایگزین شغلی از پیش تعیین شده برای آن در نظر گرفته شده است؟

خالد توکلی: اگر سرمایه‌گذاری شود و سیاست تبعیض مثبت به اجرا درآید کردستان پتانسیل فراوانی برای توسعه دارد. از آب و خاک و هوای مناسب گرفته تا موقعیت مرزی همه می‌توانند رونق اقتصادی و اشتغال ایجاد کنند. مدیریت صحیح و سرمایه‌گذاری به موقع می‌تواند حلال بسیاری از مشکلات باشد.

عبدالله سهرابی: چون مشاغل امن و پایداری در مناطق کُردنشین وجود ندارد مردم و بدبختانه جوانان تحصیلکرده از ناچاری به شغل زجرآور و پرخطر کولبری روی آورده‌اند بنابراین اگر جایگزین و یا انتخاب بهتری بود هیچگاه با اشتغال به کولبری جان خود را به خطر نمی‌انداختند.

حسین احمدی نیاز: کولبران جمعی از شهروندان مناطق مرزی چهار استان‌غربی کشور بشمار می روند که از روی ناچاری و صرفا برای امرار معاش و تهیه تکه نانی حلال و با به خطر افتادن خود مجبور به کولبری هستند. اگر این افراد صاحب کار و سرمایه می‌شدند، هرگز تن به چنین کاری نمی‌دادند. لذا طرح‌های موجود نمی‌تواند برای آنان کار و سرمایه ایجاد کند.

عثمان مزین: در حالی که کشاورزی و دامدادی یا صنایع این منطقه وضعیت چندان مناسبی ندارند، قطعا اعلام یک باره منع کولبری موجب بیکاری و فاقد درآمد ماندن افراد بی‌شماری در این منطقه خواهد شد؛ مگر اینکه مشاغل جدید و استاندارد ایجاد و به نیروی کار معرفی کنند که تا‌کنون نمی‌توان امیدوار به ایجاد مشاغل جدید در این مناطق باشیم.

سوال این است که اگر مرزی در این مناطق وجود نداشت و افراد نمی‌توانستند به کولبری مشغول شوند پس تکلیف اشتغال آنان چگونه رفع می‌شد؟

شورش عزیزی: مناطق مرزنشین از ایلام گرفته تا ماکو با سه کشور(عراق، ترکیه و روسیه) مرز مشترک دارند در هر جای دنیا مرز برای مرزنشینان موجب رفاه و برکت اقتصادی است اما در این مناطق حضور مرز موجب گردیده که ساکنان این مناطق در قالب کارگری باربر برای سرمایه‌داران مرکزنشین باشند و با نان بخور و نمیری ایام را به سر ببرند، که آقا رحمانی فضلی به این بخور و نمیر هم راضی نیست و داس برداشته برای ریشه‌ زدن امور اقتصادی این مردم، نه فقط در دولت‌های روحانی و نه قبل از آن هیچ خبری از تاسیس کارخانه و…. نیست مثلا در نظر بگیرید که سنگ گرانیت قروه را از معادن این شهرستان بیرون می‌آورند و برای برش و… به اصفهان می‌برند. یا اینکه کردستان یکی از مناطق بکر در زمینه کشاورزی و دامداری است اما این هم موجب تحولی در زندگی مردم نشده است. به قول آقای احسان هوشمند کردستان همیشه قابل کشف است و این کشف شدن هیچ منفعتی برای مردم این دیار ندارد. شایسته است که مسئولان قبل از هر اقدامی بستر کار ذهنی خود را مهیا کنند بعدا دستور به ویرانی خانه مردم بزند.

دولت و مجلس در تضاد بحران کولبری

سال گذشته در مجلس بحث از بیمه تامین اجتماعی کولبران بود که با موافقت از طرف وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، قرار بر آن شد که کولبران مرزی نیمه دوم فروردین ماه ۱۳۹۶ بیمه شوند و اکنون بحث از ممنوعیت کولبری است و این دو موضوع در تضاد هستند ارزیابی شما در این خصوص چیست؟

خالد توکلی: در تضاد هستند و موجب تعجب من هم شد. نمی‌دانم این تعارض را چگونه توجیه می‌کنند. به هر حال کولبری شغل مناسبی نیست و اصل ممنوعیت آن خوب است، اما اگر بدیل و جایگزین بهتری برای آن نباشد این ممنوعیت بیشتر به کام و به سود باندهای قاچاق و به زیان کولبران تمام خواهد شد.

عبدالله سهرابی: عیان است که پوشش بیمه تامین اجتماعی کولبران و رسمیت دادن به آن پس از بحران‌ها و خسارت‌های جانی و مالی این قشر محروم و مظلوم با سیاست‌های جدید مبنی بر ممنوعیت کولبری به بهانه‌ی اشتغال نوار مرزی تا عمق ٢٠ کیلومتری در تضاد و پارادوکسی است که سرانجام مبهمی دارد.

اولاً کولبران فاقد سرمایه نقدی و غیرنقدی برای فعالیت در بازارچه ها هستند، ثانیا بازارچه‌ها در اختیار جمع معدودی از افراد قرار میگیرد که از سرمایه برخوردارند، بنابراین بکار بردن لفظ تجارت کولبران در بازارچه‌ها که در برخی روزنامه‌های دیروز و امروز آمده است بیشتر شبیه به جوک و طنز است تا واقعیت، ثالثاً اعمال محدودیت تا عمق ٢٠ کیلومتری به معنای محرومیت جامعه وسیعی از محرومان و فقرا و بیکاران پشت خط ٢٠ کیلومتری است پس تکلیف آنان چه خواهد شد؟

اما در پایان باید به عرض برسانم هدف از بیان این درد و رنج و نارسائی‌ها و سیاه‌نمایی‌ها و انتقادها سرف از دولتی که خود در پیروزی آن نقش فعال و موثر داشتم نیست، بلکه بیان واقعیت‌های تلخ و زجرآور است که نیازمند چاره‌جویی اساسی می‌باشد نه آزمون و خطا بنابراین نه رسمیت بخشیدن به فعالیت‌های کولبری بعنوان یک شغل.

لکه سیاه کولبری که در کارنامه دولت‌هاست در شان صادق‌ترین و زحمتکش‌ترین و جوانان تحصیلکرده نیست و به دلایلی که گفته شد امید چندانی هم به برنامه جدید وجود ندارد، آنچه در یک کلام می‌تواند راهکار این معضل مزمن باشد سرمایه‌گذاری و آماده نمودن زیر بناها و ساختارهای توسعه‌ی اقتصادی است که این مناطق که هم زیر ٢٠ کیلومتر و هم بالای ٢٠ کیلومتر را پوشش دهد.

حسین احمدی نیاز: طرح‌های ارائه شده بیشتر موقتی بوده و مبتنی بر کار کارشناسی نیست. تا زمانی که در جلسات تصمیم‌گیری در خصوص کولبران، نمایندگان واقعی کولبران یا وکلای آنان نباشند، این تصمیمات و طرح‌ها محکوم به شکست خواهد بود. کولبران کار و نان می‌خواهند،کولبر فاقد سرمایه است و فعالیت آنان در بازارچه‌ها زمانی می‌تواند موثر باشد که آن‌ها از سرمایه برخوردار باشند و توان داد و ستد تجاری داشته باشند. چگونه می‌توان امیدوار بود که یک کولبر که حتی کارگر هم محسوب نمی‌شود یک شبه تاجر شود. لذا چنین طرح‌هایی بیشتر ساختمان لوکس پایتخت تنظیم و تدوین می‌شوند و نسخه‌ی درمانگری برای درد کولبری این مناطق نخواهد بود.

عثمان مزین: تضاد این موضوع از آنجا ناشی می‌شود که تنها نماینده‌ای که همواره سنگ بیمه شدن کولبران را به سینه می‌زد بدون تفکر و اندیشه و بررسی تبعات این شغل پرخطر آن را اعلام کرده در حالی که این امر اصلاً به مرحله عمل هم نرسیده است. مجاز اعلام کردن قبلی و تغییر نظر ناگهانی و ممنوع دانستن آن نتیجه‌ای جز سرگردانی مردم و نیروهای کار ندارد و موجب خدشه به اعتماد مردم نسبت به تصمیمات مسئولین خواهد بود. قطعاً این مسئولان پاسخی برای کسانی که خود را آماده کلاهبردای کرده‌اند نداشته و ممگر اینکه مشاغل استاندارد و اصولی به عنوان جایگزین کولبری به مردم معرفی نشوند نمی‌توان نسبت به از بین رفتن پدیده زشت کولبری امیدی داشت و این اعلام، بهانه لازم را به مامورین می‌دهد تا با ادعای ممنوع شدن کولبری نسبت به تیراندازی بیشتر به آنان اقدام‌کنند.

نکته اخر این که کولبری جبری است که بر این مردمان سخت کوش تحمیل شده است و باید با ایجاد مشاغل جدید، نیروی کار را از رفتن به کولبری ناامید ساخت.

شورش عزیزی: در تعاریف رسمی و غیررسمی مسئولان به امر کولبری و شرایط سخت مردم مناطق مرزی بارها اشاره شده و وعده‌های دال بر بیمه نمودن این اشخاص و یا تشکیل اتحادیه و…. داده شده است اما هر روز شاهد منتشر شدن اخبار دال بر مرگ کولبر یا کولبرانی هستیم. خیلی دور نیست سال گذشته در بهمن ماه بود که عده‌ای از کولبرها در زیر بهمن قرار گرفتند و این گونه شد که نمایندگان مجلس برای تحقیق این مسئله کمیته ای تشکیل داده و آمدند و خروجیش شد طرح بیمه کولبری، اما  شاهد بیاناتی از وزیر کشور هستیم دال بر ممنوعیت کولبری، گویا آقای رحمانی فضلی جایگاه قوه‌ها(قوه مجریه، قوه مقننه و قوه قضادیه) را نمی‌دانند. قوه مجریه که ایشان نفر دومش هستند وظیفه اجرای قانون را دارند نه قانون گذاری.