کوردستان فردا
جمعه ۲۳ آذر ۱۳۹۷ ۱۹:۱۰

چرا خبرهای کذب را باور می‌کنیم

کردستان فردا

(روزنامه karar چاپ ترکیه به قلمİbrahim Kiras: خبر کذب چیزی نیست که پیش تر از این برای ما نامأنوس بوده باشد. در گذشته نیز خبرهایی بعضا به صورت تحریف شده منتشر می‌شدند. پیش‌تر از این نیز وقایعی که هرگز اتفاق نیفتاده بودند طوری وانمود می‌شدند که گویی واقعا روی داده‌اند. اقدامات تحریک کننده و انگیزشی به انجام می‌رسید. اما در عصر شبکه‌های اجتماعی این کار معنی دیگری به خود گرفت. در گذشته کسانی که روزنامه‌ها را مطالعه می‌کردند در موضوعاتی مشخص می‌توانستند در معرض اکاذیب قرار گیرند. اما اکنون شرایط به گونه‌ای است که چه افراد حرفه‌ای و چه افراد بی تجربه‌ای که اقدام به خبرسازی کذب می‌کنند از این امکان برخوردارند که بتوانند ما را به آن مشغول کنند یا حتی اذهان ما را شکل دهند.
مهمتر از همه اینها, مفهوم خبر راست نیز رفته رفته درحال تغییر می‌باشد. گفتن آن ممکن است کمی عجیب به نظر بیاید اما اکنون مصرف کنندگان خبر گرایش به این دارند تا خبرهایی را که دوست دارند مصرف کنند (شنونده) یا خبرهایی که آنها را در شأن خود می‌دانند را خریداری نمایند. اصطلاح مصرف کردن را بکار می‌بریم اما در واقع لازم است تا اصطلاح مصرف متکی بر باور را بکار ببریم. زیرا انسان‌ها خبر را باور می‌کنند. درستی یا نادرستی آن را…
روزنامه های نیویورک تایمز، واشنگتن پست، کانال‌های CNN, ABC News و مجلاتی همچون تایم و نیوزویک از جمله رسانه‌هایی هستند که ترامپ معتقد است آنها خبرهای کذب منتشر می‌کنند و نباید خبرهای آنها را جدی گرفت. یعنی از نوع رسانه‌هایی که از نظر ما معتبر هستند. پیش تر در آمریکا یک نظرسنجی انجام گرفت. بر اساس نتایج آن, بخش اعظمی از کسانی که در انتخابات به ترامپ رای داده بودند معتقد بودند که خبرهای منتشر شده در این رسانه‌ها به هیچ وجه درست نیستند. از طرف دیگر این اشخاص به درستی خبرهای رسانه‌هایی معتقدند که بر سر میز خبرسازی می‌کنند. از این‌ها که بگذریم, از توده‌ای صحبت می‌کنیم که تصاویر ساختگی و نظریه‌های شبه خبر توطئه گرایانه‌ای که در شبکه‌های اجتماعی منتشر می‌شوند را سریعا باور می‌کنند. اما این وضعیتی نیست که فقط در مورد طرفداران یک طیف سیاسی صدق نماید. انحرافی است که بدون توجه به سطح تحصیلات، وضعیت اقتصادی یا موقعیت اجتماعی افراد، بر سر اشخاصی می آید که در یک جبهه سیاسی قرار گرفته‌اند.
مجله‌ای فکاهی به نام The Onion که اکنون بصورت یک سایت اینترنتی به فعالیت خود ادامه می‌دهد خبرهای ساختگی منتشر می‌کرد. خبرها را طنز گونه چاپ می‌کرد و خوانندگان فقط می‌خندیدند. بعدها این نوع نشریات در کشورهای دیگر و از جمله در ترکیه نیز انتشار یافتند و مورد توجه مردم قرار گرفتند. اما اکنون میزان توجه و علاقه مردم به آنها همانند گذشته نیست. زیرا باز هم –بطور غیر مستقیم- در عصر «پسا حقیقت» (post truth)تعبیری که ترامپ آن را مشهور کرد، بویژه نیازهای کسانی که دارای هویت سیاسی هستند تغییر نموده است.
به این سئوال که چرا یکسری از خبرهایی که با عقل و منطق سازگاری ندارند را براحتی باور می‌کنیم؟ در مقاله‌ای علمی به قلم یای وان باول و آندری پریرا دو دانشمند روانشناس و متخصص اعصاب که در آمریکا منتشر شده است پاسخ داده می‌شود.
مقاله با جمله ای اقتباس شده از رمان ۱۹۸۴ که اثری از جرج ارول می‌باشد آغاز می‌شود که: «حزب می‌خواست حقایقی که با چشمان خود دیده و با گوش‌های خود شنیده‌اید را انکار کنید و این آخرین و مهمترین دستور بود.»
نویسندگان مقاله معتقدند که امروزه بسیاری از انسان‌ها با آنکه می‌دانند خبری که آن را می‌خوانند واقعیت ندارد اما گرایش به این دارند تا آن را بعنوان یک واقعیت بپذیرند. مهمترین دلیل آن نیز هویت سیاسی ماست.
باید گفت که در واقع اینگونه نیست که خبرهای کذب را با آگاهی از نادرست بودن آن باور می‌کنیم یا همانند باور کرده‌ها دیده می‌شویم. چون کذب بودن آن را نمی بینیم آن را باور می‌کنیم. اگرچه ندیدن را هم خودمان انتخاب می‌کنیم اما آن یک مسئله دیگر است.