حدود پنج دهه اخیر نبود برخی امکانات برای کودکان خلاقیت هایی را در آنها به وجود آورد که یکی از این خلاقیت ها ساخت اسباب بازی با لوازم ساده و در دسترس بودمثل فرفره، فوتینا ، لی لی و تیرکمان و…. و در کنار این اسباب بازی ها بازی های گروهی زیادی مورد توجه بود مثل هفت سنگ، الک دولک و فوتبال های محلی که باعث رشد روحی و جسمی کودکان میشدند. امروزه با توجه به امکانات موجود و در دسترس و ناهنجاری هایی مثل چشم و هم چشمی ،کودکان با انواع وسایل بازی سرو کار دارند که اکثر آنها آگاهانه انتخاب نشده است .
درجهان معاصر بازی بهترین شکل فعالیت طبیعی برای هر کودک به شمار می رود. بازی در زندگی کودک از اهمیت زیادی برخوردار است.در جریان بازی، نیروهای روحی و جسمی کودک مانند دقت، حافظه، تخیل، نظم و ترتیب، چالاکی و مهارت و غیره رشد می کند و باعث کسب تجربه های اجتماعی می شود.
کودک در حین بازی مشکلات و احساسات خود را بروز می دهد و باتوجه به مسئله مهم بازی کودکان ، والدین باید برای کودکان خود امکاناتی را فراهم کنند تا کودکان آزادانه فعالیت داشته باشند. در این صورت است که استعدادهای نهفته آنها شکوفا خواهد شد. این امر همچنین باعث ایجاد انگیزه، شور و شوق و ابتکار و خلاقیت در کودکان میشود.
نوع فراهم کردن بستر مناسب برای این امکانات بستگی به نقش، هویت جنسی کودک و سن او دارد که هر کدام از این عناوین بحثی گسترده در علم روانشناسی کودک دارند.
متاسفانه بعضی از والدین با خرید لوازم و اسباب بازی های سنین بالاتر برای کودک خود احساس می کنند در رشد فکری بچه موثرتر بوده اند. اما باید بگویم آنها سخت در اشتباه هستند. زیرا این اسباب بازی ها برای مدت کوتاهی مورد توجه کودک است و کنار گذاشته می شود و کودکان حتی رغبتی برای بازی با آنها نشان نمی دهند این امر نه تنها از لحاظ علم روانشناسی اصولی نیست بلکه اقتصاد خانواده را تهدید می کند.
زیرا این اسباب بازی ها از نظر وزن، اندازه، شکل و نوع کارکرد متناسب با سن آنها نیست انتخاب وسیله بازی کودک باید طوری باشد که با سن کودک هماهنگ و حس کنجکاوی را در آنها ایجاد کند.
امروزه به دلیل چشم و هم چشمی و یا رفتارهای نا آگاهانه، بعضی از پدر و مادرها اقدام به خرید وسایل بازی الکترونیکی مثل کامپیوتر، تلفن همراه،تبلت میکنند اما متاسفانه این بازی ها کودکان را از رشد حرکتی باز می دارد و علاوه بر آن باعث بروز مشکلات بینایی و اسکلتی شده و در نهایت باعث ایجاد چاقی در کودکان می شود. هرنوع وسیله بازی سن مختص به خود را دارد و درکنار آن باید به شرایط جسمی و روحی کودک نیز توجه شود.کودک با آشنایی به انواع بازی تعالیمی را در رشد اجتماعی خود دریافت میکند که یکی از این آموزشها حذف رفتارهای منفی مانند پرخاشگری است پس والدین با انتخاب وسایل بازی ساده و بدون پیچیدگی های خسته کننده می توانند کودک را در ابتدا با طعم برنده شدن و پیروزی آشنا کنند تا ترس او در بازی از بین برود.
پس از این مرحله می توان به خریداری اسباب بازی های کمی پیچیده برای ارتقای مهارت های کودک روی آورد.
والدین می توانند با شناسایی استعداد کودکان خود در زمینه های مختلف مثل ریاضی، موسیقی، نقاشی و غیره، اسباب بازی های مربوط به همان زمینه را انتخاب و خریداری کنند تا کودک از اعتماد به نفس و احساس قدرت و موفقیت بهرمند شوند.
یکی از اسباب بازی هایی که اعتماد به نفس و همچنین ایجاد استقلال را در کودک به وجود می آورد لوگو یا همان خانه بازی است.این بازی با با مکعب مستطیل های کوچک و بزرگ امکان ساخت اشکال مختلف را به کودک می دهد و ذهن او را پویاتر می کند.
در آخر باید متذکر شوم والدین هنگام خرید اسباب بازی با در نظر گرفتن دیگر اعضای خانواده می توانند فضای آرام و لذتبخش تری ایجاد کنند.
خرید اسباب بازی های پر سرو صدا مانع از استراحت کسانی می شود که از هیاهوی اجتماع به خانه بازگشتند و نیاز به استراحت دارند. از این رو والدین می توانند آنهآنآن ااااارا ا را از سبد خرید حذف کرده و بازی مکملی را جایگزین کنند.
اگر خواهر یا برادر بزرگتر کودک تمایل به بازی با او دارد برای پررنگ شدن نقش خانواده و همچنین تجربه عالی و شیرین بازی گروهی می توانند بازی های چند نفره و یا دونفره را انتخاب کنند.
همچنین اسباب بازی هایی که تیز، خرد شده و دارای قطعات کوچک و نا امن هستند. دور از تدبیر است. انتخاب اسباب بازی امری آگاهانه و اصولی است که باید همه جوانب را برای آن در نظر گرفت.
- نویسنده : دکتر لیلا خسروی روانشناس کودک
