دوست کیست؟ دشمن کیست؟ در فلسفه سياسي، روابط بين الملل و مباحث حقوقي، مرزبندي ميان دوست و دشمن شایدچندان مشخص نباشد. در اين مورد، ابهام فزاينده اي وجود دارد که باعث مي شود از اصطلاحات نزديک به دوست و دشمن، مانند رقيب و مخالف نيز تعريف روشني وجود نداشته باشد. از اين رو، گاه اين […]
دوست کیست؟ دشمن کیست؟
در فلسفه سياسي، روابط بين الملل و مباحث حقوقي، مرزبندي ميان دوست و دشمن شایدچندان مشخص نباشد. در اين مورد، ابهام فزاينده اي وجود دارد که باعث مي شود از اصطلاحات نزديک به دوست و دشمن، مانند رقيب و مخالف نيز تعريف روشني وجود نداشته باشد. از اين رو، گاه اين اصطلاحات، هريک جاي ديگري به کار گرفته مي شوند.
به کار بردن چنين اصطلاحاتي، بويژه در عرصه بين الملل، داراي تبعات حقوقي است. بنابراين، بايد با احتياط از اين واژگان استفاده کرد. در غير اين صورت، کاربرد اين لغاﺕ سليقه اي و تَحَّکمي خواهد بود و ممکن است به امنيت و منافع ملي زيان برساند. يکي از آفات مشخص نبودن تعريف دشمن، سرايت اين مفهوم به مفاهيم مشابه است. باعث مي شود قشرهايي از جامعه در حوزه گسترده دشمن قرار گيرند. به عنوان مثال، در برخي از جوامع، اقليت نيز دشمن محسوب مي شوند. آيا رابطه اي بين اقليت و دشمني وجود دارد؟
دشمنی
دشمني عبارت است از ضديت[تنازع] فرد يا گروهي از افراد با شخص يا گروهي ديگر. در جنگ نيز دشمن يعني فرد يا گروهي که با ديگري مي جنگد. در اين تعريف، ملاک دشمني، ضديت و جنگ است. رقابت نيز که به سالم و ناسالم تقسيم مي شود، معناي دشمني نمي دهد. يعني رقابت ناسالم نيز مترادف دشمني نيست. حتي مخالفت همراه با تهمت و افترا را، طبق اين تعريف، نمي توان دشمني ناميد، چه رسد به در اقليت بودن؛ زيرا در هيچ يک از اين موارد، شرط درگيري وجود ندارد.
چرا دشمن تراشی در میان مردمان رواج دارد؟
در جامعه هاي در حال توسعه، تقسيم بندي تبعيض آميزي به نام “ما و ديگران” وجود دارد. به اين معني که برخي خود را تافته جدابافته مي دانند و مابقي را “ديگران” مي نامند و نامحرم و دشمن. در اين طرز فکر است که شهروند درجه دوم خلق مي شود و بر همين اساس هرکه غير “ما”ست، اقليت است و مخرب. يکي ديگر از پيامدهاي اين تقسيم بندي، توليد «دشمن فرضي» است تا مشکلات اساسي به او منتسب شود. اما بايد دانست که دشمن فرضي شايد در کوتاه مدت بتواند براي نظام هاي خودکامه در حکم قرص مسکن باشد، اما در درازمدت، فرجامي جز اتلاف وقت، از کف دادن فرصت ها و کشاندن کشور به بي ثباتي، ازهم گسيختگي و جنگ نخواهد داشت.
يک دليل ديگر، بحران مشروعيت و کارآمدي است. يعني دولت هايي که از مشروعيت لازم برخوردار نيستند و يا در برنامه هاي خود ناکام اند، سعي مي کنند در داخل يا خارج، دشمن فرضي بسازند. در اين ميان، گاه تمدني در مقابل تمدني ديگر قرار مي گيرد. همانند کشمکش هاي اتحاد جماهير شوروي، به عنوان نظامي تماميت گرا، با آمريکا به عنوان نظامي امپرياليستي. در کشورهاي توسعه نيافته نيز اين فرافکني ها وجود دارد تا مشکلات داخلی به دشمن يا دشمنان منتسب شود. البته وجود دشمن هم امري ممکن است، منتهی آن حکومت بايد ابتدا زحمت بکشد و مراد خود را از دشمن ارائه دهد. تا آنگاه که اين تعريف مشخص نشود، هر منتقد و رقيبي نيز ممکن است به عنوان دشمن فرضي يا خيالي معرفي شود.
انسانیت
ناگفته نماند که در کشور ما، تا آن جا که پژوهش هاي تازه نشان مي دهد، تا حد زيادي اين نوع نگاه بويژه در ميان جوانان، اصلاح شده است. خوﺩ من، تجربه اي در اين زمينه دارم.. يک بار در کلاس درس، از دانشجويان دلايل مشکلات کشورهاي در حال توسعه را جويا شدم. اکثر دانشجويان نگاهشان به دلايل داخلي بود. معتقد بودند اگر مسائلي همچون حفظ کرامت انساني، پايبندي به قانون، دموکراسي و آزادي در جامعه نهادينه شود، زياده خواهان، ديگر چشم طمع به کشور نخواهند داشت. در تاريخ معاصر کشور ايران نيز قدرت هاي بيروني، زماني ما را مورد تاخت و تاز قرار دادند که حاکمان توجهي به مشکلات مردم نداشتند، فاصله ميان دولت – ملت فزوني يافته بود و قدرت سياسي به ورطه فروپاشي درافتاده بود.
افراد اگرچه در عقايد، مهارت ها، دانش ها و فرهنگ ها متفاوت اند، اما در انسان بودن و شهروند بودن يکسان اند. از اين حيث، به هيچ انساني نمي توان به ديده تحقير نگريست. همان طور که امام علي به مالک اشتر گفت: “همه انسان ها محترم اند، چون يا هم کيش تو هستند يا در انسان بودن با تو مشترک اند.” بر پايه اين نگرش، مي توان گفت که بسياري از دشمني ها و خونريزي ها، نتيجه فاصله گرفتن از آموزه هاي انسانیِ پيامبران و بزرگان ديني و عقل سليم است. شيوه پيامبران بر مدار دوست يابي بود، نه دشمن تراشي. پيروزي هاي پیامبر اسلام با شمشير و سخت گيري بر مردم به دست نيامد. او با نرم کردن دل مردم و جلب اعتماد آنان و کمک و احترام به مردم، پيروز شد. تا نگاه هاي کوتاه بينانه به انسان اصلاح نشود، ديوار دشمني ها کماکان پابرجاست.
- نویسنده : سید علی محمودی
- منبع خبر : درخششهای دموکراسی، تأملاتی در اخلاق سیاسی، دین و دموکراسی لیبرال، تهران، نشر نگاه معاصر، 1393
لینک کوتاه :
https://kurdistanefarda.ir/?p=5780
