مقدمه

شهرها به عنوان مهم­ترین دستاورد بشری دارای پیامدهای مثبت زیادی هستند که امروزه در دنیای جهانی شده و غلبه مفاهیمی همچون تنوع، سرعت و تکنولوژی، دارای اهمیتی دوچندان شده­اند. از طرفی دیگر بخاطر رشد افقی بی­رویه، افزایش جمعیت، تعدد نهادهای تاثیرگذار، فقر و غیره شهرها بیش از پیش به اداره کردن و مدیریت نیازمندند.
در چند دهه گذشته چه در مقیاس جهانی و چه در مقیاس ملی، علاقمندی و حمایت از ” تکنولوژی شهری و فناوری اطلاعات” در حوزه شهرسازی خصوصاً اداره شهرها رشد چشم­گیری داشته است، به طوری که اندیشمندان و نظریه­پردازان شهری از آن به عنوان امری مقدس و انکارناپذیر یاد کرده که منجر به ظهور مفاهیمی همچون تکنوشهرها، شهرمجازی، شهر الکترونیکی، شهروند الکترونیکی، شهر هوشمند، مدیریت هوشمند، حکمروایی هوشمند، تمدن اطلاعاتی، شهر اطلاعاتی، جامعه اطلاعاتی و غیره شده است.

از مهمترین رویکردها و حوزه­ های مرتبط با شهر که تحت تاثیر تکنولوژی شهری قرار گرفته و نیاز حیاتی به آن دارد، رویکرد نوظهور “حکمروایی خوب شهری” می­باشد که برخلاف رویکرد قدیمی مدیریت شهری که رویکردی دولت­ مدار است، بر حضور، شراکت، ارتباط و همکاری پویا و همه ­جانبه تمامی دخیلان شهری(دولت، جامعه و بخش­ خصوصی) در اداره شهرها تاکید دارد؛ که باتوجه به پیچیدگی روابط و ابعاد آن نیازمند بهره­ گیری از تکنولوژی شهری و فناوری اطلاعات است.

در راستای نقش و جایگاه تکنولوژی شهری بر رویکرد حکمروایی خوب شهری، “مدل­سازی اطلاعات شهر” (CIM) به ­عنوان یکی از نوین ­ترین ابزار و مدل­های شهری نقش انکارناپذیری در یکپارچه­ سازی، تحلیل هوشمندانه و تسهیم اطلاعات و هماهنگی بین تمامی دخیلان شهری، از جمله مدیران شهری دارد. مدل­سازی اطلاعات شهری (CIM) به­عنوان یک فرآیند مدیریت پروژه­های شهری فقط نرم ­افزار یا تکنولوژی نیست، بلکه نرم ­افزار و تکنولوژی بخشی از فرآیند آن هستند.

“مدل­سازی اطلاعات شهر” (CIM) به عنوان فرآیندی دیجیتالی، هوشمند، پویا و یکپارچه که شامل جمع­ آوری، تحلیل و تسهیم اطلاعات شهری در راستای تحقق یکپارچه ­سازی اطلاعات شهر جهت شراکت و همکاری تمامی دخیلان شهری از نوین­ترین و کارآمدترین مدل­ها در مقیاس جهانی است که ضرورت دارد در سطح ملی نیز اقدام اساسی و بنیادین در این حوزه صورت گیرد

بیان مسئله

شهر یکی از مهم­ترین و والاترین اجتماعات بشری دنیا، امروزه جمعیت و پیچیدگی روابط و ابعاد آن به­ طور چشم­گیری رو به افزایش است. از سوی دیگر با تغییر رویکرد اداره شهرها از مدیریت شهری به حکمروایی خوب شهری، تعداد دخیلان شهری که مبتنی بر الگوی افقی در توسعه شهر دخیل هستند، به مراتب بیشتر از قبل گردیده که منجر به پیچیدگی دوچندان اداره شهرها شده است.

افزایش کمی و کیفی دخیلان شهری در فرآیند اداره امور شهرها، منجر به پیچیدگی رویکرد حکمروایی خوب شهری شده است که ضرورت و اهمیت یکپارچگی اطلاعات و روابط، هماهنگی و فهم مشترک بین تمامی دخیلان شهری (سازمان­ها،­ نهادها، موسسات و مردم در مقیاس برون­شهری و درون­شهری) به­صورت شبانه ­روزی به امری انکارناپذیر مبدل کرده است.

از چالش­ های عصر کنونی ایران، علیرغم شکل­گیری مسایل و مشکلات متعدد اعم از زیرساختی و فرهنگی و اقتصادی، استفاده از رویکردهای سنتی در مدیریت شهرها می­باشد. این در حالی است که توسعه تکنولوژی و فناوری اطلاعات در حوزه­های مختلف از جمله در حکمروایی خوب شهری در بسیاری از کشورهای توسعه یافته توانسته است نقش منحصربه فرد خود را به درستی ایفا کند؛ اما هنوز در کشوری نظیر ایران نقش تکنولوژی و فناوری اطلاعات در توسعه شهری کماکان کمرنگ است. ازجمله مهمترین مسائل و مشکلات مدیریت شهری در ایران می­توان به موارد ذیل اشاره نمود:

• عدم درک و مقبولیت حقیقی رویکرد حکمروایی خوب شهری، در اندیشه دخیلان شهری (خصوصاً نهادهای رسمی).
• عدم تفویض اختیار به دخیلان شهری فرودست (تمرکزگرایی و مدیریت از بالا به پایین).
• عدم توانایی و مهارت برخی از دخیلان شهری، جهت مشارکت و همکاری با همدیگر.
• عدم فرهنگ و ساختار تیمی بین دخیلان شهری.
• نبود مدیریت یکپارچه شهری در ساختار مدیریتی شهرها.
• عدم توانایی مدیران شهری در تحقق تعادل در پیشرفت همزمان تمامی ابعاد شهر.
• عدم شفافیت، یکپارچگی و هماهنگی دخیلان شهری در تصمیم­گیری و اقدامات شهری.
• عدم بهره­ گیری بهینه از تکنولوژی شهری، جهت اداره شهرها.
• نبود زیرساخت­ های لازم جهت توسعه تکنولوژی شهری.
• عدم توانایی و مهارت تقسیم­ کاری صحیح دخیلان شهری (عدم شرح خدمات مطلوب برای دخیلان شهری).
• دوباره­ کاری و موازی­ کاری دخیلان شهری در پروژه­ های شهری.
• عدم اطلاعات یکپارچه و مورد قبول تمامی دخیلان شهری (نبود بانک اطلاعاتی کامل، مناسب و بروز).
• عدم معنادار بودن اطلاعات شهری.
• عدم انعطاف­ پذیری اطلاعات شهری در هنگام تغییرات.
• نبود قابلیت کنترل هوشمندانه اطلاعات شهری.
• عدم دسته ­بندی صحیح و هوشمند اطلاعات شهری.
• عدم وجود ساختار اطلاعاتی یکسان و هماهنگ در داده ­های متناظر بین دخیلان شهری.
• عدم ارائه اطلاعات کافی و یا درست از دخیلان شهری برای دیگر دخیلان شهری.
• عدم اتمام پروژه ­های شهری با هزینه بهینه و در زمان مناسب.
• عدم درک و تصور لازم از آینده پروژه­­ های شهری، توسط دخیلان شهری.
• عدم مستندسازی و ثبت اطلاعات پروژه­ به­صورت هوشمند و کارا (عدم مدیریت دانش در پروژه­ های شهری).

فارغ از مسائل فوق، مسأله اصلی این تحقیق “عدم بهره ­گیری بهینه از تکنولوژی شهری و فناوری اطلاعات در حکمروایی خوب شهری” توسط دخیلان شهری در ایران می ­باشد. لذا اساسی­ ترین سوال و چالش این تحقیق آن است که جهت تحقق حکمروایی خوب شهری استفاده از کدام فرآیند، تکنولوژی، مــدل و یا سیستم می­تواند کارگشا و موثر باشد !!؟؟

ضرورت موضوع

مزایای بی شمار شهرنشینی و از طرفی دیگر وجود پیچیدگی و رشد روزافزون شهرها، مدیریت شهرها را به امری غیر قابل اجتناب بدل کرده است. در دهه 90.م با گذار از رویکرد مدیریت شهری به رویکرد حکمروایی خوب شهری که بر شراکت و همکاری تمامی دخیلان شهر در فرآیندی افقی تاکید دارد، پیچیدگی اداره شهرها را دوچندان شده است.

پیچیدگی اداره شهرها در دنیای معاصر شهرها و شهرنشینان را را بسوی استفاده از تکنولوژی و فناوری اطلاعات سوق داده است. مسائل و مشکلات حکمروایی خوب شهری اغلب بخاطر پیچیدگی و تعدد روابط بین دخیلان شهری و تنوع ابعاد شهری و متغییرهای آنها است که بصورت مستقیم و یا غیر مستقیم با همدیگر در ارتباط هستند. بنابراین یکی از مهمترین نیازها و ضروریات در حکمروایی خوب شهری استفاده درست و بهینه از تکنولوژی و فناوری اطلاعات است.

با توجه به تنوع و پیچیدگی شهرها، مدیریت و حکمروایی آنها مستلزم اتخاذ فرآیند و مدل­هایی است که بتواند جوابگوی خواسته و نیازهای کلیه ساکنین شهر با هر نوع فرهنگی باشد. به عبارتی دیگر حکمروایی خوب شهری جهت سپری کردن مسائل و مشکلات شهری خود نیازمند بهره­ گیری از مدل یا سیستم­های مدیریتی خاصی است که بتواند منجر به یکپارچگی، هماهنگی و فهم مشترک بین تمامی سازمان­ها،­ نهادها و موسسات درون شهری در راستای توسعه یافتگی شهر باشد.

در راستای تحقق یکپارچگی و هماهنگی بین دخیلان شهری، مدل­سازی اطلاعات شهر(CIM) به عنوان ابزاری نوظهور که دارای مزایای فراوانی در حوزه حکمروایی خوب شهری می­باشد، از جایگاه ویژه و نقشی انکارناپذیر برخوردار است که ضرورت دارد در اسرع وقت و مبتنی بر نگرش کایزن(بهبود مستمر) اقدامات اساسی از سوی مدیران شهری در کشور ایران صورت گیرد.

فارغ از حل مسائل و مشکلات، از دیگر ضرورت­های استفاده از مدل­سازی اطلاعات شهر(CIM) در حکمروایی خوب شهری، بهره ­مندی از مزایای آن همچون جمع­آوری، سازماندهی و تسهیم اطلاعات، کاهش زمان و هزینه پروژه­ های شهری، افزایش مشارکت و هماهنگی، کاهش دوباره­کاری و تداخلات کاری، مستندسازی و مدیریت دانش، دستیابی به دانش جمعی و غیره اشاره نمود؛ که همگی آنها بر ضرورت و اهمیت استفاده از مدل­سازی اطلاعات شهر(CIM) در حکمروایی خوب شهری تاکید دارند. در ادامه ضروریات موضوع به صورت موردی ارائه خواهد شد:

• بهره مندی از تکنولوژی و فناوری اطلاعات در حوزه اداره شهرها، امری اجتناب ناپذیر است.

(وجود تکنوشهرها، شهرمجازی، شهرهای اطلاعاتی، شهر هوشمند، شهر الکترونیکی و غیره)

• ضرورت انسجام و هماهنگی بین دخیلان شهری.
• یکپارچه ­سازی و تسهیم اطلاعات شهری.
• ارتقاء کیفیت پروژه­های شهری در زمان طراحی، اجرا و بهره ­برداری.
• درک و فهم مشترک از آینده پروژه­ های شهری توسط تمامی دخیلان شهری.
• سهولت در پیچیدگی و تعدد روابط بین تمامی دخیلان شهری و تنوع ابعاد شهری.
• جلوگیری از دوباره­اری و تداخلات کاری.
• مستندسازی و مدیریت دانش؛ جهت ثبت تجارب علمی و عملی پروژه ­های شهری.
• دسترسی 24 ساعته تمامی دخیلان شهری به اطلاعات پروژه.
• شفافیت در اطلاعات، مستندات و روابط.
• دستیابی به خرد جمعی و مزایای کار تیمی.
• اجتناب از دست ­به­ دست کردن داده و اطلاعات بین دخیلان شهری.
• نقش و جایگاه انکارناپذیر پیش ­الگوی مجازی(کامپیوتری).

از مهم­ترین ضرورت­های استفاده از فرآیندCIM، تعدد و پیچیدگی روابط بین دخیلان شهری در رویکرد حکمروایی خوب شهری است که جهت شراکت و همکاری نیازمند بهره­گیری از تکنولوژی شهری و فناوری اطلاعات شهر هستند.

مدیریت شهری

با گسترش شهرها، افزایش جمعیت شهری و تاکید بر اهمیت اقتصادی شهرها در نیمه دوم قرن بیستم، مفاهیم و رویکردهای نوینی ظهور و گسترش یافتند که از جمله می­توان به مدیریت شهری اشاره نمود که با توجه به همزمانی و غلبه پارادایم مدرنیته بر تمامی جوانب شهری، رویکرد مدیریت شهری نیز تحت تاثیر آن بر الگوی از بالا به پایین و غیر مشارکتی تاکید نمود.بر اساس مبانی و اصول حاکم بر مدیریت شهری فرض اولیه و غالب آن بود که حکومت­ها و نهادهای دولتی در شهرها دارای اقتدار و ظرفیت لازم برای اداره و حکومت شهرها هستند، یعنی اینکه نهادهای دولتی و رسمی توان لازم جهت تحقق اهداف توسعه­ یافتگی شهرها را دارند؛ و نیازی به همکاری و شراکت دیگر دخیلان شهری همچون بخش خصوصی و مردم نیست.

در رویکرد دولت­ مدار یا همان مدیریت شهری با توجه به اینکه تمرکزگرا و دارای الگوی از بالا به پایین بودند، نهادهای غیررسمی و بخش خصوصی در اداره شهرها نقش چندانی نداشته و اکثریت اقدامات شهری همچون برنامه ­ریزی، طراحی، اجرا و نظارت توسط دولت و نهادهای رسمی انجام می­گرفت؛ که نهایتاً منجر به بروز مسائل و مشکلات فراوانی در حوزه اداره شهرها شد.

حکمروایی خوب شهری

بروز مسائل و مشکلات رویکرد دولت ­مدار مدیریت شهری، منجر به ظهور نهضت­های اجتماعی و سیاسی جهت دموکراتیک ­سازی و تحقق دموکراسی در رویکرد اقتدارگرای مدیریت شهری شد. در این راستا اندیشمندان شهری جهت حل مسائل و مشکلات بوجود آمده رویکرد حکمروایی خوب شهری را پیشنهاد و گسترش داده­ اند که رویکردی تکثرگرا و مبتنی بر شراکت و همکاری تمامی دخیلان شهری می­باشد.

رویکرد حکمروایی خوب شهری یا همان رویکرد تکثرگرا، فرآیند است که متضمن نظامی منسجم و هماهنگ است که تمامی دخیلان شهری(نهادهای رسمی، جامعه مدنی و بخش خصوصی) را دربرمی­گیرد. در حکمروایی خوب شهری تحقق شاخصه و ویژگی­های آن همچون شفافیت، پاسخ­­گویی، اثربخشی، قانومنمندی، مشارکت و عدالت نه تنها به نهادهای رسمی بستگی دارد، بلکه مستلزم وجود دیگر دخیلان شهری نیز می­باشد.

حکمروایی خوب شهری فرآیند مستمر جهت شراکت و تعامل پویا و متقابل بین دولت(ادارات رسمی شهری و فراشهری)، بخش خصوصی(مهندسین مشاور، پیمانکاران و غیره) و جامعه مدنی(مردم، موسسه ­های فرهنگی، اجتماعی، مذهبی و تحقیقاتی، احزاب سیاسی، نظامی) است که منجر به تصمیم­ گیری جمعی توسط تمامی دخیلان شهری با قصد تقویت حوزه عمومی در راستای تحقق توسعه ­یافتگی شهرها می ­باشد؛ که این مهم نیاز به یکپارچگی و سازماندهی تمامی دخیلان شهری(مدیریت یکپارچه شهری) دارد.

بر اساس چشم ­انداز، تعاریف، مبانی­نظری و ویژگی­های حکمروایی خوب شهری، می­ توان اصول زیر را استنتاج نمود:

• حکمروایی خوب شهری نوعی فرایند مستمر و ارتباط پویا و متقابل میان تمامی دخیلان شهری است.
• حکمروایی خوب شهری بر تقویت عرصه عمومی تاکید می کند.
• حکمروایی خوب شهری منجر به سازگاری منافع مختلف و رفع تعارض ­ها منجر شود.
• حکمروایی خوب شهری تغییر جهتی مشخص از رویکرد دولت­ مدار به رویکرد تکثرگرا می باشد.
• حکمروایی خوب شهری مرزهای بین دخیلان شهری را در سایه یکدیگر محو می­کند.
• حکمروایی خوب شهری مبتنی بر تفکر سیستمی می­باشد.

مدیریت یکپارچه شهری

رویکرد حکمروایی خوب شهری همچون مفاهیم و دیگر پدیده­های حوزه شهری با وجود مزایا، دارای معایب و چالش ­های مختص به خود نیز می­باشد. پیچیدگی و تنوع روابط بین دخیلان شهری، تفرق و عدم هماهنگی بین دخیلان شهری و تعدد ابعاد شهری از مهمترین این چالش­ها جهت تحقق حکمروایی خوب شهری هستند که جهت برطرف کردن آنها نیاز به یکپارچه­سازی روابط و اطلاعات یا بین دخیلان شهری یا به ­عبارتی دیگر نیاز به مدیریت یکپارچه شهری است.

يكى از اهرم­ هاى اصلى در تحقق حکمروایی خوب شهری، یکپارچگی و هماهنگى ميان تمامی دخیلان شهری است. به عبارت ديگر، تعدد و کثرت دخیلان شهری و پیچیدگی روابط بین آنها در صورت عدم یکپارچگی و انسجام، موجب تداخل کاری، دوباره­کاری، تضاد، سردرگمى و اتلاف منابع شده که نهایتاً منجر به توسعه­ نیافتگی شهر می ­شود؛ در همين راستا بهره ­گیری از مديريت يكپارچه شهری راه­حلى براى تحقق حکمروایی خوب شهر به حساب مى ­آيد.

عبارت مدیریت یکپارچه شهری نظریه نوظهوری می­باشد که در یکی دو دهه اخیر در ایران به صورت مطرح شده است که گاه با مترادف ­های دیگر همچون مدیریت واحد شهری، مدیریت هماهنگ شهری، مدیریت جامع شهری رایج شده، عبارت است از یکپارچگی، انسجام، تعامل و هماهنگی چندسویه و همه­جانبه میان کلیه دخیلان شهری به منظور فراهم کردن یک کلیت یکپارچه و سازمان­ یافته می­باشد؛ که جهت تحقق آن به اطلاعاتی یکپارچه نیاز است.

تکنولوژی شهری

ضرورت تکنولوژی شهری

با ورود به هزاره سوم میلادی، شهرها جهت دستیابی به جایگاه بهتر و انطباق با شرایط درحال تغییر جهانِ پرتلاطم و حفظ بقا در آن تلاش می­کنند. در این راستا شهرها به منظور تثبیت برتری در رقابت برای توسعه‌یافتگی، به شدت نیازمند قابلیت­ های تکنولوژی و فناوری اطلاعات هستند، زیرا محور اصلی توسعه‌­یافتگی بسیاری از شهرها مبتنی بر تکنولوژی و فناوری اطلاعات است؛ و برخلاف دوران گذشته که منابع فیزیکی و مالی عمل توسعه­‌یافتگی بود، در دوران کنونی توسعه‌­یافتگی شهرها به میزان و کیفیت بهره ­گیری از تکنولوژی و فناوری عامل بستگی دارند.

استفاده و یا عدم استفاده از تکنولوژی و فناوری اطلاعات در زمینه حکمروایی خوب شهری یکی از موضوعات مهم و کاربردی در اداره شهرها می­باشد که منجر به ظهور شکاف دیجیتالی شهرهای جهان شده است. با توجه به تجارب موفقیت آمیزی که در زمینه استفاده از این تکنولوژی و فناوری در نقاط مختلف جهان موجود است ضرورت دارد که در ایران نیز جهت جهت توسعه­یافتگی شهرها از تکنولوژی و فناوری ارتباطات و اطلاعات در حکمروایی خوب شهری استفاده گردد.

ضرورت جلوگيري از اتلاف منابع در شهرها، انجام همزمان تمام ابعاد شهری با هزینه بهینه و در زمان مناسب، یکپارچه­ سازی جهت جلوگيري از تداخل و ناهماهنگي­ ها، افزايش سرعت و بهره­ وری و غیره، اشاره به آن دارد كه لازم است همه مسئولین و دستاندرکاران امور شهري توجه ويژه­اي بهتکنولوژی شهری و فناوري اطلاعات داشته باشند.

پیامد و تاثیرات تکنولوژی شهری

در حال حاضر هر روز تعداد بیشتری از شهرهای جهان، اعم از فقیر و غنی، به اهمیت استراتژیک توسعه تکنولوژی شهری پی برده و در نتیجه گسترش کمی و کیفی دسترسی به تکنولوژی و فناوری اطلاعات را به­ عنوان یکی از ابزارها و موتورهای محرک مهم برای تحقق حکمروایی خوب شهری به­ کار می­گیرند. مدیران شهری به عنوان یکی از مهمترین و اساسی ترین دخیلان شهری نیز جهت توسعه ­یافتگی شهرها باید به مزایای فراوان تکنولوژی شهری پی برده و در راستای گسترش و تحقق آن تلاش ­نمایند.

در چند دهه اخیر، تکنولوژی شهری بر موقعیت و عملکرد بسیاری از شهرهای جهان اثرات قابل ملاحظه ­ای گذاشته و به موازات پیشرفت­ های شگرفی که در این زمینه بوجود آمده است، سرنوشت شهرها هر روز بیش از گذشته به تکنولوژی شهری گره خورده است. به عبارتی دیگر با بررسي و نگاه اجمالي جايگاه حکمروایی خوب شهری در كشورهاي توسعه­ يافته يا درحال توسعه به خوبي در مي­ يابيم كه محوريت فرآيندهاي اداره امور شهري با استفاده از فناوري اطلاعات و ارتباطات مي باشد.

با توجه به مطالب ارائه شده؛ تسهیم اطلاعات و تکنولوژی شهری از مهمترین روش­ها و ابزارها جهت دستیابی به حکمروایی خوب شهری و در نهایت تحقق توسعه ­یافتگی جوامع شهری است که ضرورت دارد در صورت امکان با هم ادغام و مدل، سیستم و یا روشی نوظهور را ابداع و در راستای اهداف فوق بکار گرفته شود؛ که از جمله می­توان به فرآیند مدل­سازی اطلاعات شهر(CIM)  به­ عنوان راه­ حلی نوظهور و نوین اشاره نمود.

به عبارتی دیگر با توجه به اینکه جمع ­آوری، یکپارچه­ سازی و تسهیم اطلاعات از اولین و مهمترین اقدامات هر گونه اقدام شهری می­باشد، و از طرفی دیگر استفاده از تکنولوژی و فناوری اطلاعات در تمامی اقدامات شهری ضرورت دارد، فرآیند مدل­سازی اطلاعات شهر(CIM)  -که تکنولوژی بخشی از آن است- جهت جمع ­آوری، یکپارچه­ سازی و تسهیم اطلاعات بین دخیلان شهری در راستای حکمروایی خوب شهری امری اجتناب ناپذیر می­ باشد؛ که در ادامه به تشریح آن پرداخته شده است.

مدل­سازی اطلاعات شهر (CIM)

علم، تکنولوژی و فناوری اطلاعات و ارتباطات (فاوا) جزء جدانشدنی زندگی شهری است که جزء جدایی نشدنی تمامی ابعاد آن  است که به­عنوان یکی از ابزارهای حکمروایی خوب شهری نقش انکارناپذیری در توسعه­ یافتگی شهرها دارد تا جایی که اکثریت نظزیه­ پردازان شهری بنیان حکمروایی خوب شهری را در هزاره سوم تکنولوژی و فناوری اطلاعات می­دانند.

جهت دستیابی همزمان به یکپارچه­سازی و تسهیم اطلاعات بین دخیلان شهری و از طرفی دیگر بهره­ گیری از فناوری و تکنولوژی شهری، مدل­سازی اطلاعات شهری (CIM) یکی از نوین­ ترین ابزار و مدل­های شهری در مقیاس جهانی است که ضرورت دارد در کشور ایران هم اقدامات اساسی در این حوزه صورت پذیرد؛ که در غیر این صورت از روند توسعه جهانی در حوزه تکنولوژی شهری عقب خواهیم ماند.

مدل­سازی اطلاعات شهری (CIM) فرآیندی دیجیتالی، هوشمند، پویا و منعطف که شامل جمع­آوری، یکپارچه­سازی و تحلیل کلیه اطلاعات شهری لازم بصورت یک کلیتِ منسجم به منظور توصیف و آنالیز چندبعدی(8بعدی) و واقعی پروژه­های شهری از مرحله ایده ­پردازی تا بهره­برداری و تخریب است که با همکاری تمامی نهادهای دخیل تهیه می ­شود؛ که هدف غایی آن یکپارچه­ سازی و مدیریت کلیه اطلاعات شهری جهت ارتباط و هماهنگی شبانه­روزی تمامی دخیلان شهری و آشنایی آنان با وظافشان قبل و بعد از آغاز پروژه ­های شهری می ­باشد.

کاربرد و بهره ­گیری از نرم ­افزار، تکنولوژی و فناوری اطلاعات در تحقق فرآیندCIM اجتناب­ ناپذیر است؛ اما نرم ­افزار یا تکنولوژی محض نیست، بلکه تنها بخشی از فرآیندCIM است که از آن جهت دستیابی به اهداف آن مورد استفاده قرارمی­گیرند؛ و افراد، فرم­ های کاری، سیاست­ها، روال­های کاری و داده­ های واحد منابع انسانی مهمتر از نرم­ افزار یا تکنولوژی هستند.

مدل­سازی اطلاعات شهری (CIM) فرآیند شبیه­سازی و مدل­سازی چندبعدی کلیه ابعاد مختلف شهر است که با بهره­ گیری از تکنولوژی شهری و فنوری اطلاعات، تمامی اطلاعات مورد نیاز پروژه­ های شهری همچون قوانین و مقررات، قراردادها، اصول و مبانی نظری، شرح خدمات، برنامه ­ریزی، طرح­های شهری، چک ­لیست­ها، گزارشات، صورت ­وضعیت، استانداردها، ­زمانبندی، برنامه فیزیکی، برنامه بودجه ­بندی، روش­های ساخت و غیره را به صورت متن، نقشه، تصاویر، صوت، نوشتار، کلیپ، انیمیشن، نمودار، اشکال گرافیکی و جداول اراده می­‌گردد.

با توجه به مطالب فوق می ­توان اذعان نمود که برخی از کارکردها، اصول و ویژگی­های فرآیندCIM شامل موارد ذیل می ­باشد:

• جمع­ آوری، طبقه ­بندی و یکپارچه­ سازی اطلاعات شهری
• مدیریت و تسهیم(اشتراک­گذاری) اطلاعات شهری
• ایجاد ارتباط و هماهنگ­ سازی بین دخیلان شهری
• تحلیل های هوشمندانه و چندبعدی (8 بعدی)
• فرآیندی مستمر و شبانه­ روزی (24 ساعته)
• انعطاف­ پذیری در مقابل کوچکترین تغییرات
• ارتقاء شفافیت، پاسخگویی، تعاملات، سرعت، دقت و غیره.
• کاهش زمان و هزینه، تداخلات کاری، دوباره­ کاری.

موانع و چالش­های CIM

وجود موانع و مشکلات در ابتدای هر مسیر و فرآیندی، در اغلب موارد امری بدیهی است که به مرور زمان و نمایان شن پیامد و نقاط مثبت آن، جامعه موردنظر متمایل و یا مجبور به پذیرش و استقبال از آن می ­شود. فرآیند CIM نیز همچون اغلب فرآیندهای نوظهور دارای یک سری موانع و چالش­های اولیه است که با تلاش و پشتکار بانیان این مهم در آینده­ای نزدیک به نقاط قوت و فرصت تبدیل خواهند شد. در ادامه به برخی از موانع و چالش­های اولیه فرآیند CIM اشاره خواهد شد:

• مقاومت و عدم انعطاف اغلب دخیلان شهری در پذیرش CIM (خصوصا دخیلان موفق در روش­های سنتی).
• درک و فهم نادرست از فرآیند CIM.
• تسلط و غلبه تفکر کوتاه­نگر بر نبود تفکر بلندنگرانه نزد برخی از دخیلان شهری.
• عدم بومی ­سازی فرآیند CIM توسط محققین و متخصصین حوزه شهری.
• نبود دستورالعمل و اسناد قانونی در خصوص فرآیند CIM.
• عدم آموزش فرآیند CIM به دخیلان شهری، جهت استفاده از آن.
• راه ­اندازی و پیاده ­سازی نرم­ افزارها (تبادل اطلاعات با برنامه های دیگر ).
• نبود تجهیزات سخت­ افزاری لازم در ادارات دولتی و رسمی.
• زیرساخت­های شهری ناکارآمد جهت تحقق CIM در محیط شهر.
• فقر فرهنگی ساکنین شهری جهت مشارکت در فرآیند CIM.
• زمان و هزینه زیاد و پیچیدگی اولیه فرآیند CIM ر زمان پیاده ­سازی آن.
• تعصب نابجا دخیلان شهری در مالکیت و انحصار اطلاعات.
• عدم تعهد دخیلان در برابر اشتباهات CIM. (مدیریت CIM)
• انتقال و تبادل داده و اطلاعات بین برنامه ­ها و نرم­ افزارها.

لازم به ذکر است که باتوجه به شرایط فرهنگی، اقتصادی و سیاسی ایران به­عنوان کشوری توسعه نیافته، پذیرش CIM از اولین و اساسی ­ترین موانع و چالش­ های فرآیند CIM جهت اجرایی شدن و تحقق آن است؛ لذا ضرورت دارد که در اولین اقدام به منظور گسترش و توسعه فرآیند CIM در ایران به رفع موانع مرتبط با ذیرش CIM پرداخته شود.

در این راستا بانیان و مدافعان فرآیند CIM (خصوصاً دانشگاهیان و متخصصن حوزه CIM) جهت پذیرش فرآیند فوق توسط دخیلان شهری، بر فواید و نقاط مثبت فرآیند فوق تاکید نموده و دخیلان رو از آن مزایا مطلع و به آنان اطمینان دهند که در صورت تحقق و توسعه فرآیند CIM در پروژه­های شهری، تمامی آنها از مزایای آن بهره­مند خواهند بود.

پیشنهادات و راهکار

در این بخش با توجه به مطالب ارائه شده در بخش­های گذشته، تاثیر و بهره­ گیری صحیح و بهینه از تکنولوژی‌های شهری همچون مدل­سازی اطلاعات شهر(CIM) بر روند تحقق حکمروایی خوب شهری، مواردی در قالب پیشنهادات ارائه می­ گردد که بر اساس دیلان شهری به سه گروه اصلی مسئولین شهری، محققین حوزه شهری، پیمانکاران حوزه شهری و انجمن­های فرهنگی(مردم) تقسیم شده است.

پیشنهاد به مسئولین (نهادهای رسمی)

• اصلاح نظام و روابط قدرت ميان دخیلان شهری، به نفع مدیریت محلی (تحقق الگوی افقی روابط بین دخیلان شهری)
• پذیرش و حمایت از فرآیندCIM ، جهت رسمیت یافتن و پشتوانه قانونی (وزارتخانه ­ها، استانداری­ ها و غیره ).
• تدوین چشم ­انداز 20ساله CIM؛ (مبتنی بر مطالعات کتابخانه ­ای و میدانی)
• تدوین سند راهبردیCIM ،
• تهیه استانداردها و دستورالعمل­ های مرتبط با CIM.
• توسعه زيرساخت­ها­ی لازم جهت آموزش تمامی دخیلان شهری(خصوصاً مدیران و کارکنان ادارات دولتی).
• توسعه زیرساخت­های لازم جهت پیاده ­سازی فرآیند CIM (با اولویت ادارات دولتی و سپس زیرساخت­های شهری).
• تسهیل در فرآیند اداری و قانونی جهت تحقق فرآیندCIM.
• اتخاذ تدابیر لازم برای ترغیب و مشارکت بخش خصوصي و جامعه مدنی جهت تحقق فرآیندCIM
• در نظر گرفتن امتيازاتي چون گواهي­نامه های مرتبط با یادگیری و تسلط بر فرآیندCIM

پیشنهاد به متخصصین حوزه (نهادهای دانشگاهی و تحقیقاتی)

• پذیرش CIM  از طرف متخصصین حوزه شهری جهت تحقق آن. (پشتوانه علمی)
• بومی­سازی اصول و مبانی CIM با شرایط کشور (در قالب تالیف مقالات و کتب)
• تطبیق واحدهای درسی رشته شهرسازی با مبانی و اصولCIM .
• تلاش در جهت تدوین رشته جدید مدل­سازی اطلاعات شهر CIM.
• تاکید بر سیستم­های آموزشی به­صورت تخصصی و کاربردی، جهت یادگیری و آموزش CIM  توسط دخیلان شهری
• تربیت و آموزش نیروی انسانی مورد نیاز جهت تحقق فرآیند CIM (به صورت تخصصی و عمومی).
• تالیف کتاب و مقالات (با همکاری شهرداری و دانشگاه)
• برگزاری گردهمایی ­های علمی-اجرایی جهت آشنایی دخیلان شهری با CIM (کنفرانس، همایش، کارگاه­آموزشی و غیره)
• تدوين پروژه هاي مطالعاتي و پژوهشي در سطوح نظري، بنيادي و كاربردي
• بررسی و مطالعه تجارب موفق اجرای فرآیند CIM، و انتقال آن به کشور.

پیشنهاد به پیمانکاران شهری

• پذیرش CIM  از طرف پیمانکاران شهری جهت تحقق آن. (پشتوانه اجرایی)
• تجهیز و ارتقاء زیرساخت و منابع انسانی خود جهت توانایی و مهارت استفاده از فرآیند CIM
• زمینه ­سازی برای آموزشفرآیند CIM به مدیران و کارکنان خود
• مشارکت و همکاری با دیگر دخیلان شهری، جهت تحقق فرآیند CIM
• همکاری در تهیه بانک اطلاعاتی شهر.
• تعهد به اجرای پروژه­های شهری مبتنی بر اصول، برنامه­ها و خروجی­ های فرآیند CIM

پیشنهاد به انجمن­های مردمی (نهادهای غیررسمی)

• پذیرش CIM  از طرف انجمن­ های مردمی جهت تحقق آن. (پشتوانه فرهنگی- معنویی)
• همکاری و تعامل با دیگر دخیلان شهری جهت تحقق فرآیند CIM
• ارتقاء فرهنگ شراکت و مشارکت در اجرای پروژه­ های شهری مبتنی بر فرآیند CIM
• همکاری رسانه ­ها برای آموزش و ارتقاء فرهنگ شراکت و همکاری بین دخیلان شهری
• ارائه اطلاعات صحیح و درست به مسئولین شهری، جهت تحقق یکپارچگی اطلاعات
• همکاری جهت آموزش  فرآیند CIM

اردیبهشت 98

منابع:

در ادامه برخی از منابع مورد استفاده و برخی از منابع جهت مطالعه بیشتر ارائه شده است:

1. مجیدی، سید یاسین، 1396، نقشBIM  در مدلسازی اطلاعات شهر(CIM)، سایت کردستان فردا
2. مجیدی، سید یاسین، 1397، نقش مدل­سازی اطلاعات شهر (CIM) در مدیریت یکپارچه شهر، سایت کردستان فردا
3. مجیدی، سید یاسین، 1397، نقش مدل­سازی اطلاعات شهر در مدیریت یکپارچه شهر، ماهنامه بوکان، شماره 16
4. مجیدی، سید یاسین، 1398، شهر تعادل: (با تاکید بر مدل­سازی اطلاعات شهرCIM)، ماهنامه بوکان، شماره 18
5. ByShimonti Paul , 2018, BIM for Smart Cities – Why is it a necessity
6. AECbytes Feature, 2016, City Information Modeling
7. Arivaldo Leão & de Amorim1, 2014, DISCUTINDO CITY INFORMATION MODELING (CIM) E CONCEITOS CORRELATOS Discussing City Information Modeling (CIM) and related concepts
8. DANIEL HÄGGLÖF & ANNA SALMINEN, 2015, CITY INFORMATION MODEL – CIM Benefits with an integrated city information model in the area of technical aspects
9. De Amorim & Arivaldo Leão, 2015, DISCUTINDO CITY INFORMATION MODELING (CIM) E CONCEITOS CORRELATOS
10. Emine Mine Thompson*, Paul Greenhalgh, Kevin Muldoon-Smith, James Charlton and Michal Dolník ,2016, FROM BUILDING INFORMATION MODELING TO CITY INFORMATION MODELING,
11. Emine Mine Thompson*, Paul Greenhalgh, Kevin Muldoon-Smith, James Charlton and Michal Dolník ,2012, Planners in the Future City: Using City Information Modelling to Support Planners as Market Actors
12. Jadidoleslami, S –Saghatforoush, E, 2018, Parallel impact of IPD and BIM approaches on facilitating constructability implementation
13. James Cutler, 2016, Future cities, smart cities and building information modeling
14. Milena Stavric, Ognen Marina, Elena Masala and Bojan Karanakov, 2012, From 3D Building Information Modeling Towards 5D City Information Modeling
15. T. Stojanovski, 2014, City information modeling (CIM) and urbanism: Blocks, connections, territories, people and situations
16. Todor Stojanovski, 2013, City information modeling (CIM) and urbanism: blocks, connections, territories, people and situations
17. Xun Xu, PhD Student & Lieyun Ding, Professor & Hanbin Luo, Professor, 2013, FROM BUILDING INFORMATION MODELING TO CITY INFORMATION MODELING

* با تشکر از سرکار خانم مهندس کردستان قاسمی (محقق حوزه شهرسازی) در تهیه و ترجمه مقالات لاتین.