مزایای پیاده سازی فناوری CIM درساختار مدیریتی شهرهای ایران

مقدمه

شهر یکی از مهم­ترین و والاترین دستاورهای تاریخ بشری است که امروزه جمعیت و پیچیدگی روابط آن به­طور باور نکردنی رو به افزایش است. از سوی دیگر اکثر جمعیت شهرهای امروزی از نژادها، اقوام، فرهنـگ­هـای گونـاگون، بـا دیـدگاه­هـا، سـلیقه­ هـا و اهداف متفاوت گرد هـم آمـده­انـد که نیاز به ارائه خدمات شهری با کیفیت مطلوب هستند.

در شهرهای امروزی، افزایش مولفه­ های تصمیم­گذار و سیاست­گذار در امور شهری، پیچیدگی مدیریت شهری را دوچندان نموده است. به عبارتی دیگر ضرورت یکپارچگی، هماهنگی و فهم مشترک بین تمامی سازمان­ها، نهادها و موسسات درون شهری و از طرفی دیگر تنوع و درهم آمیختگی ابعاد شهری، برنامه ­ریزی و مدیریت شهرهای امروزی را دشوارتر از قبل نموده است؛

برای مدیریت امور شهرهای اینچنین پیچیده پارادایم و نظریات متعددی ارائه و مورد تجربه قرار گرفته است؛ که از جمله می­توان به حکمروایی خوب شهری اشاره نمود که بر مشارکت تمامی دخیلان شهر(دستگاه­های کلان ملی، ادارات دولتی شهر، پیمانکاران شهری، بخش خصوصی، NGO، نهادهای آموزشی، روشنفکران محلی، موسسه­های فرهنگی، اجتماعی، مذهبی و تحقیقاتی، احزاب سیاسی، نظامی، ساکنین و غیره) تاکید دارد.

رویکرد حکمروایی خوب شهری یا همان رویکرد تکثرگرا، فرآیند است که متضمن نظامی منسجم و هماهنگ است که هم نهادهای رسمی و هم نهادهای غیررسمی را در بر می­گیرد. در حکمروایی خوب شهری تحقق شاخصه و ویژگی­های آن همچون شفافیت، پاسخ­­گویی، اثربخشی، قانومنمندی، مشارکت و عدالت نه تنها به نهادهای رسمی بستگی دارد، بلکه مستلزم وجود نهادهای غیررسمی نیز می­باشد.

نقش و جایگاه در چند دهه گذشته

در چند دهه گذشته چه در مقیاس جهانی و چه در مقیاس ملی، علاقمندی و حمایت از ” تکنولوژی شهری و فناوری اطلاعات” در حوزه شهرسازی خصوصاً اداره شهرها رشد چشم­گیری داشته است، به طوری که اندیشمندان و نظریه­پردازان شهری از آن به عنوان امری مقدس و انکارناپذیر یاد کرده که منجر به ظهور مفاهیمی همچون تکنوشهرها، شهرمجازی، شهر الکترونیکی، شهروند الکترونیکی، شهر هوشمند، مدیریت هوشمند، حکمروایی هوشمند، تمدن اطلاعاتی، شهر اطلاعاتی، جامعه اطلاعاتی و غیره شده است.

در راستای نقش و جایگاه تکنولوژی شهری بر رویکرد حکمروایی خوب شهری، “مدل­سازی اطلاعات شهر” (CIM) به­ عنوان یکی از نوین­ترین ابزار و مدل­های شهری نقش انکارناپذیری در یکپارچه­سازی، تحلیل هوشمندانه و تبادل اطلاعات و هماهنگی بین تمامی دخیلان شهری، از جمله مدیران شهری دارد. مدل­سازی اطلاعات شهری (CIM) به­عنوان یک فرآیند مدیریت پروژه ­های شهری فقط نرم ­افزار یا تکنولوژی نیست، بلکه نرم­افزار و تکنولوژی بخشی از فرآیند آن هستند.

مدل­سازی اطلاعات شهر (CIM) به عنوان فرآیندی دیجیتالی، هوشمند، پویا و یکپارچه که شامل مراحل جمع­ آوری، طبقه­بندی، تحلیل و تسهیم کلیه اطلاعات شهری در راستای تحقق یکپارچه­ سازی اطلاعات شهر جهت شراکت و همکاری تمامی دخیلان شهری از نوین­ترین و کارآمدترین مدل­ها در مقیاس جهانی است که ضرورت دارد در سطح ملی نیز اقدام اساسی و بنیادین در این حوزه صورت گیرد

مدل­سازی اطلاعات

مدل­سازی  نسخه اي از بعضي وسائل حقيقي يا موقعيت هاي كاري است كه تلاش دارد تا بعضي جنبه هاي رفتاري يك سيستم فيزيكي يا انتزاعي را به وسيله ي رفتار سيستم ديگري نمايش دهد كه بيشتر در سيستم هاي طبيعي و سيستم هاي انساني كاربرد دارد.. همچنين مدل­سازی  نمايش مجدد يا خلق مجدد يك شئ يا موضوع واقعي يا يك موقعيت مي باشد.

اطلاعات را مي­توان به­ عنوان “مقدار تاثير دريافت شده از جهان خارج” دانست كه شناخت ما را اصلاح مي­كند. توسعه شهری و اطلاعات شهری به منزله دو روي يك سكه اند؛ به­عبارتی دیگر اطلاعات صحيح، طبقه­بندی شده، هوشمند و بموقع منجر به یکپارچگی اطلاعات و در نهایت منجر به توسعه­ یافتگی شهر می­شوند.

پرفسور کنث­سی­لاودن عقیده دارد که امروزه فناوری اطلاعات نقش چسبی را دارد که بخش­های مختلف سازمان را به همدیگر پیوند می­دهد. همچنین پروفسور روبرت­لارینی نیز وظیفه سیستم اطلاعات را یکپارچه­سازی تمامی اطلاعات برای هدایت یک شهر است. از طرفی دیگر پروفسور وینشتاین­نادین اطلاعات را در دنیای امروزی برای مدیران شهری یک قدرت می­داند و دکتر ویلیام هاکسهولد نیز بر این باور است که در مدیریت شهری(امور اجرایی شهرداری) تصمیم گیری­های خوب متکی بر اطلاعات خوب هستند.

اطلاعات عامل حياتی برای هر سازمان محسوب میشود. هر سازمانی برای تحقق اهداف خود و رسيدن به موفقيت بايد بتواند منابع مختلفی که در اختيار دارد را کنترل کند.  با توجه به ایتکه هر اطلاعاتی مهم و باارزش نیست، ضروری است به بهنرین نحوه ممکن اطلاعات را در راستای دستیابی به اهداف سازمانی مدیریت شوند؛ لذا روش یا مدلی جهت مدیریت اطلاعات از مهمترین راهکاها جهت موفقیت هر سازمان یا جامعه­ای است؛ که از جمله می­توان به فناوری مدل­سازی اطلاعات شهری اشاره نمود.

اهمیت و جایگاه اطلاعات

در خصوص اهمیت و جایگاه اطلاعات در اداره شهری، اندیشمندان شهری اطلاعات یکپارچه را عامل حياتی جهت تحقق مدیریت یکپارچه شهری محسوب قلمداد می­کنند. اهمیت اطلاعات در ابتدای تمدن کنونی به حدی است که از آن به نام تمدن اطلاعاتی یاد می­کنند. در همین راستا تاثیر قابل توجه اطلاعات در حوزه شهرسازی منجر به ظهور مفاهیمی همچون شهر اطلاعاتي شده است و برخی از اندیشمندان اطلاعات را به ­عنوان ستون فقرات ساير تحولات ساختاري در مدیریت یکپارچه شهر مي­دانند.

داده و اطلاعات اولین و مهمترین ابزار در مدیریت یکپارچه شهر است که مبنای تمامی مراحل دیگر برنامه­ریزی و مدیریت شهری است. با توجه به اهمیت اطلاعات در حوزه شهری و از طرفی دیگر نقش انکارناپذیر تکنولوژی و فناوری اطلاعات در توسعه ­یافتگی شهرها، می­توان از  فرآیند مدل­سازی اطلاعات شهر(CIM)  به­ عنوان راه­ حلی نوظهور و نوین استفاده نمود.

مدل­سازی اطلاعات شهر (CIM)

پیشرفت روازنه علم، تکنولوژی و فناوری اطلاعات و ارتباطات (فاوا) جزء جدانشدنی زندگی شهری است در تمامی ابعاد آن است که به­عنوان یکی از ابزارهای حکمروایی خوب شهری نقش انکارناپذیری در توسعه­یافتگی شهرها دارد تا جایی که اکثریت نظزیه­ پردازان شهری بنیان حکمروایی خوب شهری را در هزاره سوم تکنولوژی و فناوری اطلاعات می­دانند.

جهت دستیابی همزمان به یکپارچه­سازی اطلاعات شهری و از طرفی دیگر بهره ­گیری از فناوری و تکنولوژی شهری، فناوری CIM یکی از نوین­ترین ابزار و مدل­های شهری در مقیاس جهانی است که ضرورت دارد در کشور ایران هم اقدامات اساسی در این حوزه صورت پذیرد؛ که در غیر این صورت از روند توسعه جهانی در حوزه تکنولوژی شهری عقب خواهد ماند.

بر اساس بررسی و تحلیل تجربیات گذشته، فناوری CIM نقش بسزایی در جمع­ آوری، یکپارچه­سازی، تحلیل هوشمندانه و تبادل داده و اطـلاعات جهت ارتباط و هماهنگی بین تمامی دخیلان شهری، از جمله مدیران شهری دارد. فرآیند CIM فراتر از یک نرم­افزار یا تکنولوژی است، بلکه نرم­افزار و تکنولوژی تنها بخشی از آن است؛ و فناوری CIM فرآیندی است که در آن نرم­افزار و تکنولوژی مورد استفاده قرار می­ گیرد.

فناوری CIM فرآیند شبیه­سازی و مدل­سازی چندبعدی کلیه ابعاد مختلف شهر است که شامل تمامی اطلاعات مورد نیاز پروژه­های شهری همچون قوانین و مقررات، قراردادها، اصول و مبانی نظری، شرح خدمات، برنامه­ریزی، طرح­های شهری، چک­لیست­ها، گزارشات، صورت­وضعیت، استانداردها، ­زمانبندی، برنامه فیزیکی، برنامه بودجه­بندی، روش­های ساخت و غیره می­باشد که به صورت نقشه، تصاویر، صوت، نوشتار، کلیپ، انیمیشن، نمودار، اشکال گرافیکی و جداول اراده می­ گردد.

فناوری CIM ، سیستمی دیجیتالی، هوشمند و پویا است که شامل مراحل جمع­آوری، طبقه­ بندی، تحلیل، بایگانی و تسهیم اطلاعات مدیریت شهری بوده و هدف غایی آن یکپارچه­ سازی و مدیریت کلیه اطلاعات شهری جهت ارتباط و هماهنگی شبانه ­روزی تمامی دخیلان شهری و آشنایی آنان با وظافشان قبل و بعد از آغاز پروژه ­های شهری می­باشد. به­صورت کلی فناوری CIM دارای اهداف زیر می­باشد:

• یکـپارچه­ سازی داده  و  اطـــلاعات   دخیلان شهری در حوزه مدیریت شـهری
• افـزایش کیفیت تعـاملات و ارتباطات  دخیلان شهری در حوزه مدیریت شـهری

پیشینه فناوری CIM

فناوری CIM در مقیاس جهانی یک اصطلاح نسبتاً نوظهور است و ازجمله نخستین نویسندگانی که در این حوزه تالیفاتی داشته ­اند، می­توان به: خملانی (2005)، گیل، بیرونی، مونته نگرو و دوارته(2010)، هشام(2010)، گیل، آلمیدا و دوارته(2011) و استاویچ و همکاران(2012) اشاره نمود. (Jaime. 2019)

از محدود مقالات فارسی زبان که طی 2 سال اخیر تالیف شده است می­توان به چهار مقاله (مجیدی، 1396) نقش BIM در مدل‌سازی اطلاعات شهر CIM، (مجیدی، 1397-الف) نقش مدل­سازی اطلاعات شهر (CIM) در مدیریت یکپارچه شهر، (مجیدی، 1397-ب) نقش مدل­سازی اطلاعات شهر در مدیریت یکپارچه شهر و (مجیدی، 1398-الف) نقش مدل­سازی اطلاعات شهر (CIM) در تحقق حکمروایی خوب شهری اشاره نمود.

کاربرد و مزایای فناوری CIM

در سیستم مدلسازی اطلاعات شهر(CIM)  کلیه اطلاعات مرتبط با تمامی ابعاد شهری از جمله فرهنگی، اجتماعی، کالبدی(عمرانی)، اقتصادی، ترافیکی، زیست­ محیطی، جغرافیایی، زمانی، مدیریتی، سیاسی و غیره به صورت پویا، هوشمند، معنادار و دیجیتالی جمع­آوری، یکپارچه­سازی و ذخیره شده و به­ صورت مستمر با هرگونه تغییری در اجزای آن، کل داده و اطلاعات به طور اتوماتیک و هوشمندانه تجزیه و تحلیل و در آخر اصلاح می­شود.

بر اساس اسناد و مدارک علمی و از طرفی دیگر تجربیات جوامع توسعه­ یافته مدلـسازی اطلاعـات شهر(CIM)  به­عنـوان یکی از نوین­ترین مدل یا روش در حوزه شهری، منجر به طراحی و اجرای بهتر، سهولت، ارتــقاء کیفیت، شفافیت، پاسخگویی، کاهش هزینه و زمان، کاهش تداخل کاری، دوباره کاری، متره و برآورد هوشمند، کاهش خطا و ضایعات، بهبود بازدهی انرژی، کاهش هـزینه­های تعمیر و نگهداری و غیره می­شود.

از مهمترین مزایای CIM می­توان به موارد زیر اشاره نمود:

• جمع ­آوری، طبقه­ بندی، تحلیل، بایگانی و تسهیم اطلاعات شهری
• یکپارچه­ سازی و هوشمندسازی اطلاعات شهری
• سهولت در هماهنگی و ارتباطات بین دخیلان شهر
• افزایش شفافیت، پاسخگویی، سرعت و دقت اطلاعات و روابط
• تسهیل و یکپارچه­سازی در تصمیم ­گیری صحیح و بهنگام.
• کاهش هزینه و زمان پروژه­های شهری
• کاهش خطا، تداخل­ کاری و دوباره کاری
• تحلیل هوشمندانه از آینده پروژه ­های شهری
• دسترسی مستمر و 24ساعته دخیلان به اطلاعات
• ویرایش خودکار در مقابل کوچکترین تغییرات
• انعطاف­ پذیری در زمان تغییرات پیش­بینی نشده و یا اشتباهات.
• متره و برآورد هوشمند(حتی بعد از تغییرات)
• بهبود شاخصه­های زیست­ محیطی و بازدهی انرژی
• امکان تجسم واقعی از آینده پروژه­ ها، قبل از شروع
• مستندسازی تجارب علمی و عملی پروژه­ های شهری (مدیریت دانش)
• دستیابی به خرد جمعی و مزایای کار تیمی
• جلوگیری از انحصاری کردن اطلاعات
• مدیریت هوشمندانه پروژه­های شهری
• پیش­بینی صحیح و بهینه ­تر از روش­های سنتی.
• فهم واقعی از فرآیند ساخت پروژه؛ برای تمامی دخیلان شهری
• به حداقل رساندن دعاوی (به روزرسانی قراردادها).
• کاهش ریسک اجرای پروژه.
• مدیریت بهینه و هوشمندانه منابع انسانی.
• به حداقل رساندن تشریفات زاید و پیچیده را کاغذبازی(بوروکراسی).
• تهیه اطلاعات و مدارک چون­ساخت در تمام طول پروژه(طراحی، اجرا، نظارت و بهره­برداری).
• و غیره

دیگر مزایا

فارغ از مزایای فوق، مهمترین مزیت مدلسازی اطلاعات شهر ( (CIM، یکپارچه­ سازی، مدیریت و هوشمندسازی اطلاعات شهر جهت ارتباط و هماهنگ­ سازی بین تمامی دخیلان شهری است، که نهایتاً منجر به سهولت در تحقق حکمروایی خوب شهری می­­شود.

لازم به ذکر است که پیامدهای مثبت و یا موفقیت فرآیند CIM، بستگی به شرایط زمانی، مکانی و مقیاس پروژه ­های شهری دارد. به عبارتی دیگر پروژه یا شهرهای مشابه در زمان و مکان­های مختلف لزوماً به یک اندازه موفقیت کسب نکرده و اغلب فرآیند CIM در پروژه­ های شهری جوامع توسعه ­نیافته آنچنان موفقیت­ آمیز نمی­باشد.

برخی از منابع جهت مطالعه بیشتر

• مجیدی، سیدیاسین، 1396، نقش BIM در مدل‌سازی اطلاعات شهر CIM، سایت خبری-تحلیل کردستان فردا
• مجیدی، سیدیاسین، 1397، نقش مدل­سازی اطلاعات شهر (CIM) در مدیریت یکپارچه شهر، سایت خبری-تحلیل کردستان فردا
• مجیدی، سیدیاسین، 1397، نقش مدل­سازی اطلاعات شهر در مدیریت یکپارچه شهر، ماهنامه بوکان، شماره 16
• مجیدی، سیدیاسین، 1398، نقش مدل­سازی اطلاعات شهر (CIM) در تحقق حکمروایی خوب شهری، سایت خبری-تحلیل کردستان فردا
• مجیدی، سیدیاسین و قاسمی، کردستان، 1398، شهر تعادل(با تاکید بر فناوری CIM)، ماهنامه بوکان، شماره 19

منابع لاتین

• ByShimonti Paul, 2018, BIM for Smart Cities – Why is it a necessity
• AECbytes Feature, 2016, City Information Modeling
• Arivaldo Leão & de Amorim1, 2014, DISCUTINDO CITY INFORMATION MODELING (CIM) E CONCEITOS CORRELATOS Discussing City Information Modeling (CIM) and related concepts
• DANIEL HÄGGLÖF & ANNA SALMINEN, 2015, CITY INFORMATION MODEL – CIM Benefits with an integrated city information model in the area of technical aspects
• De Amorim & Arivaldo Leão, 2015, DISCUTINDO CITY INFORMATION MODELING (CIM) E CONCEITOS CORRELATOS
• Emine Mine Thompson*, Paul Greenhalgh, Kevin Muldoon-Smith, James Charlton and Michal Dolník ,2016, FROM BUILDING INFORMATION MODELING TO CITY INFORMATION MODELING,
• Emine Mine Thompson*, Paul Greenhalgh, Kevin Muldoon-Smith, James Charlton and Michal Dolník ,2012, Planners in the Future City: Using City Information Modelling to Support Planners as Market Actors
• Jadidoleslami, S –Saghatforoush, E, 2018, Parallel impact of IPD and BIM approaches on facilitating constructability implementation
• James Cutler, 2016, Future cities, smart cities and building information modeling
• Milena Stavric, Ognen Marina, Elena Masalaand Bojan Karanakov, 2012, From 3D Building Information Modeling Towards 5D City Information Modeling
• Stojanovski, 2014, City information modeling (CIM) and urbanism: Blocks, connections, territories, people and situations
• Todor Stojanovski, 2013, City information modeling (CIM) and urbanism: blocks, connections, territories, people and situations
• Xun Xu, PhD Student & Lieyun Ding, Professor & Hanbin Luo, Professor, 2013, FROM BUILDING INFORMATION MODELING TO CITY INFORMATION MODELING

دهم فروردین 1399